Collie oogafwijking bij honden

Wat is Collie oogafwijking?

Collie oogafwijking, ook wel Collie Eye Anomaly (CEA) genoemd, is een erfelijke oogziekte die de ontwikkeling van het vaatlaag (choroid), het netvlies en de oogzenuw aantast. De aandoening is aangeboren en wordt al tijdens de embryonale ontwikkeling vastgelegd.

CEA varieert sterk in ernst: sommige honden hebben slechts milde veranderingen die het gezichtsvermogen niet beïnvloeden, terwijl andere ernstige afwijkingen vertonen die tot blindheid kunnen leiden. De aandoening is niet progressief in de zin dat milde vormen niet verergeren naarmate de hond ouder wordt, maar ernstige vormen kunnen complicaties ontwikkelen.

De aandoening wordt autosomaal recessief overgeërfd, wat betekent dat een hond twee kopieën van het defecte gen moet dragen om aangedaan te zijn. Dragers (met één kopie) zijn klinisch gezond maar kunnen de aandoening doorgeven aan hun nakomelingen.

Symptomen van Collie oogafwijking

De symptomen van CEA variëren enorm afhankelijk van de ernst van de aandoening. Veel honden met een milde vorm vertonen geen zichtbare symptomen en de afwijking wordt alleen bij oogonderzoek ontdekt.

• Choroidale hypoplasie: een onderontwikkeling van de vaatvlieslaag achter het netvlies, zichtbaar als lichte vlekken bij oogonderzoek
• Coloboom: een defect in de oogbol nabij de oogzenuw dat het gezichtsvermogen kan beïnvloeden
• Netvliesloslating: in ernstige gevallen kan het netvlies loslaten, wat leidt tot gedeeltelijk of volledig verlies van gezichtsvermogen
• Intraoculaire bloeding: bloeding in het oog als gevolg van afwijkende bloedvaten
• Verminderd gezichtsvermogen: de hond botst tegen voorwerpen of reageert minder op visuele signalen
• Kleine oogbol: in zeldzame ernstige gevallen kan het oog kleiner zijn dan normaal (microfthalmie)
• Nachtblindheid: moeite met zien in schemering of donkere omstandigheden
• Afwijkende pupilreactie: de pupillen reageren trager of anders op licht

Omdat veel honden met milde CEA geen merkbare beperkingen ondervinden, is routinematig oogonderzoek bij gevoelige rassen van groot belang voor vroegtijdige detectie.

Oorzaken en risicofactoren

CEA wordt veroorzaakt door een mutatie in het NHEJ1-gen op chromosoom 37. De aandoening wordt autosomaal recessief overgeërfd: alleen honden die twee kopieën van het gemuteerde gen dragen (homozygoot), ontwikkelen de afwijking.

De Border Collie en de Schotse Collie zijn de meest bekende rassen met een hoge prevalentie van CEA. Daarnaast komt de aandoening voor bij de Shetland Sheepdog, de Australian Shepherd en de Nova Scotia Duck Tolling Retriever.

In sommige populaties van deze rassen draagt meer dan de helft van de honden het gen. Verantwoord fokbeleid met DNA-testen is daarom essentieel om de verspreiding van het gen te beperken en de geboorte van aangedane pups te voorkomen.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld door een gespecialiseerd oogarts voor dieren (veterinair oftalmoloog) door middel van indirecte oftalmoscopie. Het oogonderzoek wordt bij voorkeur uitgevoerd bij pups van zes tot acht weken oud, omdat de afwijkingen op die leeftijd het best zichtbaar zijn. Op latere leeftijd kan pigmentatie de milde afwijkingen maskeren.

Een DNA-test biedt een betrouwbare en definitieve diagnose, ongeacht de leeftijd van de hond. De test kan dragers, aangedane honden en vrije honden onderscheiden. Voor fokkers is DNA-testen van alle ouderdieren de aanbevolen aanpak om weloverwogen fokbeslissingen te nemen.

Behandeling

Er bestaat geen behandeling die CEA kan genezen, omdat het een genetische aandoening betreft die de oogontwikkeling tijdens de embryonale fase heeft beïnvloed. Milde vormen van CEA vereisen geen behandeling, aangezien het gezichtsvermogen niet of nauwelijks is aangetast.

Bij complicaties zoals netvliesloslating kan laserchirurgie of cryochirurgie worden overwogen om verdere schade te beperken. Deze behandelingen kunnen het verloren gezichtsvermogen echter niet herstellen; ze zijn gericht op het voorkomen van verdere verslechtering.

Honden die blind of slechtziend zijn als gevolg van CEA, kunnen met aanpassingen in de leefomgeving een goed leven leiden. Het constant houden van de inrichting, het gebruik van geurtekens en verbale commando’s helpen de hond om zich veilig te oriënteren.

Prognose en preventie

De prognose voor honden met milde CEA is uitstekend; zij leiden een volledig normaal leven zonder merkbare beperkingen. Voor honden met ernstige vormen, inclusief netvliesloslating, is de prognose voor het gezichtsvermogen minder gunstig, maar zij kunnen met aanpassingen een goede kwaliteit van leven behouden.

Preventie berust volledig op verantwoord fokbeleid. DNA-testen van alle fokdieren op de CEA-mutatie is de meest effectieve manier om de geboorte van aangedane pups te voorkomen. Fokkers wordt geadviseerd om geen twee dragers met elkaar te kruisen. Pupkopers van gevoelige rassen doen er goed aan te vragen naar de uitslagen van de DNA-testen van beide ouderdieren.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.