Hypertrofische osteodystrofie bij honden

Wat is hypertrofische osteodystrofie?

Hypertrofische osteodystrofie (HOD) is een pijnlijke botaandoening die voorkomt bij snelgroeiende puppy’s van grote en reuzenrassen. De aandoening treft de groeischijven (metafysen) van de lange pijpbeenderen, met name van de voor- en achterpoten. HOD veroorzaakt ontsteking en verstoring van de normale botvorming in het gebied vlak naast de groeischijf.

De aandoening manifesteert zich doorgaans bij puppy’s tussen de twee en acht maanden oud, wanneer de groeisnelheid het hoogst is. HOD verloopt vaak in episodes: perioden van acute klachten worden afgewisseld met perioden van verbetering. In de meeste gevallen is de aandoening zelflimiterend, maar ernstige vormen kunnen permanente botschade en misvorming veroorzaken.

Hoewel de exacte oorzaak nog niet volledig is opgehelderd, wordt aangenomen dat een samenspel van genetische aanleg, voeding en mogelijk virale factoren een rol speelt. Het is een van de meest voorkomende orthopedische groeistoornissen bij jonge honden.

Symptomen van hypertrofische osteodystrofie

De symptomen van HOD treden plotseling op en zijn vaak hevig. De puppy kan van het ene moment op het andere ernstig kreupel worden.

• Acute kreupelheid: de puppy wil niet meer lopen of beweegt zich met duidelijke pijn en stijfheid, vaak in meerdere poten tegelijk.
• Zwelling boven de gewrichten: palpatie van de metafysegebieden (het botgebied vlak boven de pols- en enkelgewrichten) onthult warmte, zwelling en hevige pijn.
• Hoge koorts: temperaturen tot 41°C of hoger zijn kenmerkend voor acute HOD-episodes.
• Weigering om te eten: de puppy verliest volledig de eetlust tijdens een acute episode.
• Extreme lethargie: de puppy is opvallend lusteloos, wil niet spelen en beweegt zo min mogelijk.
• Gewichtsverlies: door de combinatie van koorts, pijn en verminderde eetlust kan de puppy snel afvallen.
• Voorkeur voor liggen: de puppy zoekt een plek om te liggen en protesteert hevig wanneer hij wordt aangemoedigd om op te staan.
• Diarree: sommige puppy’s ontwikkelen tijdens een acute episode ook maag-darmklachten.

HOD kan er angstaanjagend uitzien, maar de meeste puppy’s herstellen volledig. Zoek altijd veterinaire hulp voor adequate pijnbestrijding en om andere oorzaken uit te sluiten.

Oorzaken en risicofactoren

De exacte oorzaak van HOD is niet volledig opgehelderd, maar er zijn sterke aanwijzingen voor een multifactorieel ontstaansmechanisme. Overvoeding, met name een overmaat aan calcium en energie, wordt gezien als een belangrijke risicofactor bij snelgroeiende grote rassen. Een te snelle groei belast de groeischijven en kan de normale botvorming verstoren.

Reuzenrassen en grote rassen hebben veruit het hoogste risico. De Deense Dog, Weimaraner, Ierse Setter, Labrador Retriever, Golden Retriever en de Duitse Herder worden het vaakst getroffen. Reuen lijken iets vaker aangedaan te zijn dan teefjes.

Er is een verband gesuggereerd met het canine distemper virus en met vaccinatie, hoewel dit controversieel is en niet eenduidig is bewezen. Genetische aanleg speelt ongetwijfeld een rol, gezien de sterke raspredispositie. Stressfactoren zoals een nieuwe woonomgeving, een operatie of een infectie kunnen een episode uitlokken.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de leeftijd, het ras, de klinische symptomen en röntgenfoto’s. Karakteristieke röntgenologische bevindingen zijn een onregelmatige, transparante lijn in de metafyse parallel aan de groeischijf (de zogenoemde dubbele physis-lijn) en periostal botnieuwvorming rond de metafyse. Deze bevindingen zijn vrijwel diagnostisch voor HOD.

Bloedonderzoek kan verhoogde ontstekingswaarden (leukocytose, verhoogd CRP) en soms een verlaagd fosfaat aantonen. Het is belangrijk om andere aandoeningen uit te sluiten die vergelijkbare symptomen geven, zoals panostitis, osteochondrose en septische artritis. De combinatie van de typische röntgenafwijkingen met het klinische beeld maakt de diagnose in de meeste gevallen eenduidig.

Behandeling

De behandeling van HOD is ondersteunend en gericht op pijnbestrijding en koortsverlaging. Niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’s) zoals meloxicam of carprofen zijn de hoeksteen van de behandeling en bieden verlichting van zowel pijn als koorts. De dosering wordt afgestemd op het gewicht van de puppy.

Bij ernstige gevallen met hoge koorts en algehele malaise kan tijdelijke ziekenhuisopname nodig zijn voor intraveneuze vloeistoftherapie, voedingsondersteuning en intensieve pijnbestrijding. In uitzonderlijke gevallen worden corticosteroïden overwogen wanneer NSAID’s onvoldoende werken, hoewel het gebruik hiervan bij groeiende puppy’s bij voorkeur wordt beperkt.

Het dieet wordt kritisch geëvalueerd en aangepast. Overvoeding wordt gecorrigeerd door een caloriebeperkt groeivoer te voeren dat is afgestemd op grote rassen. Calciumsuppletie wordt gestaakt als deze werd gegeven. De puppy moet rust krijgen, maar volledige immobilisatie is niet nodig. De meeste episodes duren vijf tot veertien dagen, en herhalingen kunnen optreden tot de groei is voltooid.

Prognose en preventie

De prognose voor de meeste puppy’s met HOD is goed. De aandoening is zelflimiterend en verdwijnt wanneer de groei is voltooid. Milde tot matige gevallen herstellen volledig zonder blijvende schade. Ernstige of herhaalde episodes kunnen echter leiden tot permanente botmisvorming, groeivertraging of in zeldzame gevallen overlijden door systemische complicaties.

Preventie richt zich op het voorkomen van te snelle groei. Voer puppy’s van grote en reuzenrassen een speciaal puppy voer dat is ontworpen voor grote rassen, met een gecontroleerd calcium- en energiegehalte. Vermijd aanvullende calciumsuppletie en overvoeding. Stimuleer gematigde beweging en vermijd overbelasting van het jonge skelet. Informeer je fokker over de gezondheidsgeschiedenis van de lijn met betrekking tot groeistoornissen.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.