Geelzucht bij honden

Wat is geelzucht?

Geelzucht (icterus) is geen zelfstandige ziekte, maar een symptoom dat zich uit als een gele verkleuring van de huid, slijmvliezen en het oogwit. De gele kleur wordt veroorzaakt door een verhoogde concentratie bilirubine in het bloed.

Bilirubine is een afbraakproduct van hemoglobine, het zuurstoftransporterende eiwit in rode bloedcellen. Normaal gesproken wordt bilirubine door de lever verwerkt en via de gal afgevoerd naar de darmen. Wanneer dit proces wordt verstoord, hoopt bilirubine zich op in het bloed en kleurt weefsels geel.

Er worden drie typen geelzucht onderscheiden: prehepatisch (door verhoogde afbraak van rode bloedcellen), hepatisch (door leverschade) en posthepatisch (door een obstructie van de galafvoer). Het vaststellen van het type is essentieel voor een gerichte behandeling.

Waar zie je geelzucht bij honden het eerst?

Geelzucht wordt het eerst zichtbaar op de onbehaarde, goed doorbloede slijmvliezen. Loop bij twijfel deze plekken in volgorde na:

• Oogwit (sclera): trek voorzichtig het onderste ooglid naar beneden — een gele waas op het normaal witte oogwit is vaak het allereerste teken
• Tandvlees en mondslijmvlies: til de lip op; gezond tandvlees is roze, bij geelzucht krijgt het een gele zweem
• Binnenkant van de oorschelp: de dunne, kale huid hier verkleurt vroeg geel
• Onbehaarde buikhuid: de huid kleurt pas later geel, bij hogere bilirubinewaarden

Slijmvliezen worden meestal zichtbaar geel wanneer het totaal bilirubine boven ongeveer 2 mg/dL komt; duidelijke, betrouwbaar zichtbare geelzucht ontstaat rond 2,5 tot 3 mg/dL — vijf tot tien keer de normaalwaarde. Zie je een gele verkleuring, ga dan dezelfde dag naar de dierenarts.

Symptomen van geelzucht

Geelzucht is zelf een symptoom, maar gaat doorgaans gepaard met andere klachten die afhankelijk zijn van de onderliggende oorzaak.

• Gele verkleuring: zichtbaar in het oogwit, het tandvlees, de oorschelpen en de onbehaarde huid
• Donkere urine: diep oranjegele tot bruine urine door uitscheiding van bilirubine via de nieren
• Lichte ontlasting: bleek of kleiachtig bij galwegobstructie, donker bij bloedafbraak
• Braken: misselijkheid en braken als gevolg van de onderliggende aandoening
• Verminderde eetlust: de hond weigert voedsel of eet selectief
• Lusteloosheid: verminderde activiteit, slaperigheid en desinteresse
• Buikpijn: ongemak in het bovenbuikgebied bij lever- of galblaasaandoeningen
• Gewichtsverlies: geleidelijk verlies van lichaamsgewicht bij chronische oorzaken

Geelzucht is altijd een teken van een onderliggend probleem en vereist onmiddellijk veterinair onderzoek om de oorzaak vast te stellen.

Oorzaken en risicofactoren

Prehepatische geelzucht wordt veroorzaakt door een versnelde afbraak van rode bloedcellen (hemolyse). Dit kan het gevolg zijn van auto-immuun hemolytische anemie, tekenbeetziekten (babesiose, anaplasmose), vergiftiging (uien, knoflook, zink) of bloedparasieten.

Hepatische geelzucht treedt op bij leverschade door levertumoren, hepatitis, leptospirose, levertoxicose (medicijnen, toxines) of levercirrose. De lever kan de bilirubine niet meer adequaat verwerken.

Posthepatische geelzucht wordt veroorzaakt door een blokkade van de galafvoer, bijvoorbeeld door galstenen, galblaasmucocèle, alvleeskliertumoren of pancreatitis. Rassen zoals de Cocker Spaniël zijn vatbaar voor auto-immuun hemolytische anemie, terwijl de Shetland Sheepdog en de Dwergschnauzer gevoeliger zijn voor galblaasaandoeningen.

Diagnose

De diagnose van geelzucht begint met een volledig bloedonderzoek, inclusief leverfunctietesten, bilirubinebepaling, bloedbeeld en stollingsprofiel. Het bloedbeeld kan bloedarmoede aantonen (prehepatisch) of infectiemarkers laten zien. Leverenzymen wijzen op de lever als bron.

Een abdominale echografie is essentieel om de lever, galblaas en galwegen te beoordelen. Tests op tekenbeetziekten en leptospirose worden standaard uitgevoerd. Bij twijfel kan een leverbiopsie de exacte oorzaak van de leverschade vaststellen. Een Coombs-test wordt ingezet bij vermoeden van auto-immuun hemolytische anemie.

Behandeling

De behandeling van geelzucht is volledig gericht op de onderliggende oorzaak. Bij auto-immuun hemolytische anemie worden immuunonderdrukkende medicijnen (prednison, azathioprine) voorgeschreven. Bij ernstige bloedarmoede kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn.

Leveraandoeningen worden behandeld met leverondersteunende medicatie (SAMe, ursodeoxycholzuur), een leverdieet en het wegnemen van de schadelijke factor. Leptospirose wordt behandeld met antibiotica (doxycycline).

Posthepatische geelzucht door galwegobstructie vereist vaak chirurgisch ingrijpen om de galstroom te herstellen. Ondersteunende zorg, inclusief intraveneuze vloeistoffen, vitamine K suppletie en anti-braak medicatie, is bij alle vormen van belang.

Prognose en preventie

De prognose van geelzucht hangt volledig af van de onderliggende oorzaak. Mild infectieuze oorzaken en behandelbare galwegobstructies hebben een gunstige prognose. Ernstige leverziekte en kwaadaardige tumoren hebben een minder gunstige uitkomst.

Preventie richt zich op vaccinatie tegen leptospirose, tekenbescherming, het voorkomen van blootstelling aan levertoxische stoffen en regelmatige gezondheidscontroles. Zoek altijd direct veterinaire hulp wanneer je een gele verkleuring van de slijmvliezen opmerkt bij je hond.

Bilirubine: wat zeggen de waarden?

De mate van geelzucht hangt samen met de hoeveelheid bilirubine in het bloed. Onderstaande indeling is indicatief — laboratoria hanteren eigen referentiewaarden en alleen je dierenarts kan de uitslag in context plaatsen.

• Normaal: ongeveer onder 0,2–0,3 mg/dL totaal bilirubine
• Mild verhoogd: grofweg 0,4–2,0 mg/dL — nog niet altijd zichtbaar
• Matig verhoogd: 2,0–5,0 mg/dL — geelzucht wordt zichtbaar op slijmvliezen
• Ernstig verhoogd: boven 5,0 mg/dL — duidelijke gele verkleuring, ook van de huid

Levensverwachting per oorzaak

Geelzucht zelf bepaalt de prognose niet — de onderliggende oorzaak doet dat. De vooruitzichten lopen sterk uiteen:

• Immuungemedieerde hemolytische anemie (IMHA): de eerste maanden zijn kritiek, met een sterfte van ongeveer 30 tot 50%. Honden die deze fase doorkomen, hebben daarna een goede prognose; bij de meeste honden kan de medicatie binnen 6 tot 12 maanden worden afgebouwd. De kans op terugkeer is ongeveer 15 tot 20%.
• Levertumor: een operabele, op zichzelf staande levertumor (massief hepatocellulair carcinoom) heeft na chirurgische verwijdering een gunstige prognose, met een mediane overleving van meerdere jaren. Bij niet-opereerbare of uitgezaaide tumoren is de overleving doorgaans korter, vaak enkele maanden.
• Galwegobstructie (galsteen): na een succesvolle operatie en de eerste twee weken herstel hebben honden meestal een normale levensverwachting. Bij een spoedoperatie ligt het risico in die eerste periode wel hoger dan bij een geplande ingreep.
• Leptospirose: bij tijdige behandeling met antibiotica is de prognose redelijk tot goed, afhankelijk van de mate van lever- en nierschade.

Praat altijd met je dierenarts over de prognose die past bij de specifieke diagnose van jouw hond.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.

Gerelateerde artikelen

• IMHA bij honden
• Leverziekte bij honden
• Pancreatitis bij honden