Babesiose bij honden

Wat is babesiose?

Babesiose (ook wel piroplasmose genoemd) is een door teken overgedragen infectieziekte veroorzaakt door protozoaire parasieten van het geslacht Babesia. De twee belangrijkste soorten bij honden in Europa zijn Babesia canis (overgedragen door de bosrand-teek Dermacentor reticulatus) en Babesia gibsoni (overgedragen door diverse tekensoorten).

Na een tekenbeet heeft de Babesia-parasiet doorgaans 24 tot 48 uur nodig om van de teek naar de hond over te gaan. Eenmaal in de bloedbaan dringt de parasiet de rode bloedcellen binnen, vermenigvuldigt zich daar en veroorzaakt het openbarsten van de cellen (hemolyse). Dit leidt tot bloedarmoede, geelzucht en in ernstige gevallen orgaanfalen.

Babesiose kan mild tot levensbedreigend verlopen. De ernst hangt af van de Babesia-soort, de hoeveelheid parasieten en de immunologische status van de hond. Jonge puppy’s, oudere honden en honden met een verzwakt immuunsysteem zijn het kwetsbaarst.

Symptomen van babesiose

De eerste symptomen verschijnen meestal vijf tot veertien dagen na de tekenbeet. De ziekte kan acuut of chronisch verlopen:

• Hoge koorts: lichaamstemperatuur boven de 40°C, vaak het eerste verschijnsel
• Extreme vermoeidheid: je hond is plotseling lusteloos en wil niet meer bewegen
• Bleke of gele slijmvliezen: het tandvlees ziet bleek (door bloedarmoede) of geelverkleurd (door geelzucht)
• Donkere of rode urine: door afbraakproducten van rode bloedcellen (hemoglobinurie)
• Verlies van eetlust: je hond weigert voedsel en drinkt mogelijk ook minder
• Versnelde ademhaling: het lichaam probeert het zuurstoftekort door bloedarmoede te compenseren
• Vergrote milt: de milt werkt overuren om de beschadigde rode bloedcellen op te ruimen
• Spierpijn en stijfheid: je hond beweegt moeizaam en kan kreupel lopen

Bij een ernstig verloop kunnen complicaties optreden zoals acuut nierfalen, leverfalen, longoedeem, DIC (diffuse intravasale stolling) en shock. Zonder behandeling kan ernstige babesiose binnen enkele dagen fataal zijn.

Oorzaken en risicofactoren

Besmetting vindt vrijwel altijd plaats via een tekenbeet. In Nederland en België is de Dermacentor reticulatus-teek (ook wel veldteek of bunzing-teek genoemd) de belangrijkste overdrager van Babesia canis. Deze tekensoort is het meest actief in het voor- en najaar.

Honden die veel in natuurgebieden, bossen of hoog gras komen, lopen het grootste risico. De Greyhound en American Pit Bull Terrier zijn extra gevoelig voor Babesia gibsoni, die ook via bijtwonden tussen honden kan worden overgedragen. Basset Hounds en Engelse Springer Spaniels lijken een hogere gevoeligheid voor ernstig verloop te hebben.

Honden die meereizen naar Zuid-Europa (Spanje, Portugal, Zuid-Frankrijk) lopen extra risico, omdat babesiose daar endemisch is. Maar ook in Nederland wordt Babesia canis steeds vaker aangetroffen, met name in de zuidelijke provincies.

Diagnose

Een snelle diagnose is essentieel. De dierenarts zal bloedonderzoek uitvoeren, waarbij een bloeduitstrijkje onder de microscoop wordt onderzocht op de aanwezigheid van Babesia-parasieten in de rode bloedcellen. Dit is de snelste methode, maar kleine infecties kunnen worden gemist.

Een PCR-test (polymerasekettingreactie) op bloed is gevoeliger en kan ook de specifieke Babesia-soort identificeren. Serologisch onderzoek (antilichamentest) kan een doorgemaakt of chronische infectie aantonen, maar is minder geschikt voor acute diagnostiek. Aanvullend bloedonderzoek toont de ernst van de bloedarmoede, eventuele nierschade en stollingsproblemen.

Behandeling

De behandeling bestaat uit een specifiek antiprotozoair middel: imidocarb dipropionaat is het meest gebruikte medicijn tegen Babesia canis en wordt als injectie toegediend. Eén tot twee injecties met een interval van twee weken zijn meestal voldoende. Voor Babesia gibsoni is een combinatietherapie van atovaquon en azitromycine effectiever.

Ondersteunende behandeling is minstens zo belangrijk, vooral bij ernstige gevallen. Dit omvat infuustherapie, bloedtransfusies bij ernstige bloedarmoede, zuurstoftherapie en maatregelen tegen complicaties zoals nierfalen en DIC. Honden met een ernstig verloop moeten worden opgenomen voor intensieve monitoring.

Na de behandeling wordt een controlebloedonderzoek aanbevolen om te bevestigen dat de infectie is geklaard. Sommige honden, met name bij Babesia gibsoni, kunnen drager blijven ondanks behandeling en een risico vormen voor andere honden via teken.

Prognose en preventie

Bij tijdige diagnose en behandeling is de prognose voor ongecompliceerde babesiose goed. De meeste honden herstellen volledig binnen enkele weken. Bij ernstige complicaties zoals nierfalen of DIC is de prognose minder gunstig, met een mortaliteit die kan oplopen tot dertig tot veertig procent.

Preventie draait om tekenbestrijding. Gebruik het hele jaar door een effectief tekenweerend middel (spot-on, halsband of tablet) in overleg met je dierenarts. Controleer je hond na elke wandeling in de natuur op teken en verwijder ze binnen 24 uur. Een tekenband met deltamethrin biedt aanvullende bescherming. Er bestaat in sommige Europese landen een vaccin tegen Babesia canis (Pirodog), maar dit voorkomt niet de infectie; het vermindert wel de ernst van de symptomen.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.