Lyme (tekenziekte) bij honden

Wat is de ziekte van Lyme?

De ziekte van Lyme wordt veroorzaakt door spirocheten (spiraalvormige bacteriën) van het genus Borrelia, met name Borrelia burgdorferi sensu lato. De bacterie wordt overgedragen door de beet van een besmette teek. In Nederland en België is de schapenteek (Ixodes ricinus) de belangrijkste vector.

Na de tekenbeet heeft de bacterie doorgaans 24 tot 48 uur nodig om vanuit de teek de hond te infecteren. Dit betekent dat het snel verwijderen van teken het risico op besmetting aanzienlijk verkleint. Eenmaal in het lichaam verspreidt de bacterie zich via de bloedbaan en kan zich vestigen in de gewrichten, nieren en andere weefsels.

Opmerkelijk is dat de meeste honden die in contact komen met Borrelia geen klinische symptomen ontwikkelen. Naar schatting vertoont slechts vijf tot tien procent van de besmette honden daadwerkelijk ziekteverschijnselen. Het immuunsysteem van de hond speelt hierin een cruciale rol.

Symptomen van de ziekte van Lyme

Wanneer symptomen optreden, verschijnen ze doorgaans twee tot vijf maanden na de tekenbeet. De klachten kunnen wisselend van aard zijn.

• Wisselende kreupelheid: plotseling optredende manken, dat kan verspringen van het ene been naar het andere.
• Gezwollen gewrichten: een of meerdere gewrichten zijn warm, gezwollen en pijnlijk bij aanraking.
• Koorts: een verhoogde lichaamstemperatuur (boven 39,5°C) die in episoden kan optreden.
• Lethargie: algehele lusteloosheid en verminderde activiteit.
• Verminderde eetlust: de hond eet minder of weigert voedsel.
• Vergrote lymfeklieren: opgezette lymfeklieren, met name in de buurt van de tekenbeet.
• Stijfheid: een stijve, gespannen gang, vooral na rust.
• Nierklachten: in zeldzame, ernstige gevallen kan Lyme-nefritis optreden met overmatig drinken, braken en gewichtsverlies.

Lyme-nefritis is een zeldzame maar ernstige complicatie waarbij de nieren zwaar beschadigd raken. Dit is de meest gevreesde vorm van Lyme bij honden.

Oorzaken en risicofactoren

De ziekte wordt uitsluitend overgedragen door tekenbeten. De schapenteek (Ixodes ricinus) is in Nederland en België de belangrijkste overdrager. Teken zijn het meest actief van maart tot november, maar kunnen bij zacht winterweer het hele jaar door actief zijn.

Honden die veel in bosrijke gebieden, heidevelden, duinen of hoog gras verblijven, lopen het grootste risico. Rassen met een actieve buitenlevensstijl, zoals de Labrador Retriever, Golden Retriever en Border Collie, komen vaker in contact met teken. De Berner Sennenhond en Labrador Retriever lijken een verhoogd risico te hebben op de ernstige niervorm van Lyme.

In Nederland is het percentage besmette teken regionaal verschillend, maar gemiddeld draagt vijf tot twintig procent van de teken de Borrelia-bacterie. Het risico neemt toe naarmate een teek langer vastzit: verwijder teken daarom altijd zo snel mogelijk.

Diagnose

De diagnose van Lyme bij honden berust op een combinatie van klinische symptomen, blootstelling aan teken en serologisch onderzoek. Er bestaan sneltests die antilichamen tegen Borrelia in het bloed aantonen. Een positieve test bewijst blootstelling aan de bacterie, maar niet noodzakelijkerwijs actieve ziekte, omdat veel honden zonder symptomen antilichamen aanmaken.

Aanvullend onderzoek omvat een Quant C6-test die de hoeveelheid specifieke antilichamen kwantificeert en helpt bij het onderscheiden van actieve infectie en eerdere blootstelling. Gewrichtsvloeistofanalyse kan een niet-infectieuze ontstekingsreactie aantonen. Urineonderzoek is essentieel om nierbetrokkenheid uit te sluiten, met name het meten van de eiwit-creatinine ratio.

Behandeling

De standaardbehandeling bestaat uit een antibioticakuur van vier weken met doxycycline. De meeste honden reageren opvallend snel op de behandeling: verbetering van de kreupelheid treedt vaak al binnen 24 tot 48 uur op. Dit snelle herstel is op zichzelf een diagnostisch aanknopingspunt.

Bij honden met nierbetrokkenheid (Lyme-nefritis) is de behandeling intensiever en de prognose ernstiger. Naast antibiotica zijn nierbeschermende medicijnen, een aangepast dieet, bloeddrukregulatie en soms immuunsuppressieve therapie noodzakelijk. Ondersteunende zorg met intraveneuze vloeistoftherapie kan nodig zijn.

Na de behandeling wordt de Quant C6-test na zes maanden herhaald om te beoordelen of de antilichaamwaarden dalen, wat wijst op een succesvolle behandeling. Regelmatige controle van de urine blijft belangrijk om niercomplicaties tijdig op te sporen.

Prognose en preventie

De prognose bij Lyme-artritis (gewrichtsontsteking) is met tijdige antibioticabehandeling uitstekend. De overgrote meerderheid van de honden herstelt volledig. Bij Lyme-nefritis is de prognose aanzienlijk slechter en kan de aandoening ondanks intensieve behandeling fataal verlopen.

Preventie is de hoeksteen van de bestrijding van Lyme. Gebruik het hele jaar door een effectief tekenwerend middel, zoals een spot-on, tablet of tekenhalsband. Controleer je hond na elke wandeling in de natuur op teken en verwijder gevonden teken zo snel mogelijk met een tekentang. In sommige landen is een Lyme-vaccin beschikbaar voor honden, maar dit wordt in Nederland niet standaard aanbevolen. Bespreek met je dierenarts welk tekenpreventieprotocol het beste past bij je hond.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.