Angulaire ledemaat-deformiteit bij honden

Wat is angulaire ledemaat-deformiteit?

Angulaire ledemaat-deformiteit (ook wel angular limb deformity genoemd in de vakliteratuur) is een aandoening waarbij een of meer ledematen scheef groeien doordat de groeischijven in de lange botten niet gelijkmatig functioneren. Groeischijven zijn kraakbeenachtige zones aan de uiteinden van botten die verantwoordelijk zijn voor de lengtegroei. Wanneer een deel van zo’n groeischijf vroegtijdig sluit of beschadigd raakt, groeit het bot ongelijkmatig verder en ontstaat er een kromming.

De voorpoten zijn het vaakst aangedaan, met name de onderarm waar de ellepijp (ulna) en het spaakbeen (radius) naast elkaar liggen. Als een van deze twee botten trager groeit dan het andere, ontstaat er een knik of bocht in de poot. Dit kan ook gevolgen hebben voor het ellebooggewricht en het polsgewricht, die onder abnormale spanning komen te staan. Bij jonge, snelgroeiende honden kan de deformiteit in korte tijd aanzienlijk toenemen, waardoor vroegtijdige herkenning cruciaal is.

Symptomen

De verschijnselen van angulaire ledemaat-deformiteit worden doorgaans zichtbaar tijdens de groeifase, meestal tussen de drie en acht maanden oud. Let op de volgende signalen:

• Zichtbare scheefstand van de poot: de poot buigt naar binnen of naar buiten, wat vooral opvalt wanneer de hond stilstaat
• Kreupelheid: je hond loopt mank op een of meer poten, soms wisselend in ernst
• Verminderde bewegingsdrang: de hond is minder actief, weigert te springen of te rennen
• Pijn bij aanraking: druk op het aangedane ledemaat veroorzaakt een pijnreactie
• Verdikking rond gewrichten: de elleboog of pols kan gezwollen of vervormd aanvoelen
• Asymmetrische lichaamsbouw: de ene poot lijkt korter of anders gevormd dan de andere
• Afwijkend looppatroon: de hond zet de poten op een ongewone manier neer om de scheefstand te compenseren

In milde gevallen is de scheefstand nauwelijks zichtbaar en valt alleen een lichte kreupelheid op. Bij ernstigere vormen is de deformiteit met het blote oog te zien en kan de hond aanzienlijke hinder ondervinden bij dagelijkse activiteiten.

Oorzaken en risicofactoren

De meest voorkomende oorzaak van angulaire ledemaat-deformiteit is een beschadiging van de groeischijf (fyse). Dit kan het gevolg zijn van een trauma, zoals een val of een klap tegen de poot, maar ook van een doorgemaakt infectie of een verminderde bloedtoevoer naar het groeigebied. In sommige gevallen is de oorzaak aangeboren en speelt een genetische factor mee.

Bij rassen met een aanleg voor achondroplasie (een vorm van dwerggroei) komt de aandoening vaker voor. Ook voedingsfouten tijdens de groei, zoals een overmaat aan calcium of een onjuiste balans van mineralen, kunnen de normale botontwikkeling verstoren. Overgewicht bij pups legt extra druk op de groeischijven, wat het risico op ongelijkmatige groei vergroot. Verder kan een eerdere botbreuk die door de groeischijf liep een langdurig effect hebben op de groeirichting van het bot.

Rassen met verhoogd risico

Hoewel angulaire ledemaat-deformiteit bij elk ras kan voorkomen, zijn bepaalde rassen door hun lichaamsbouw of genetische aanleg gevoeliger:

Bij grote en reuzenrassen verloopt de groei sneller en heftiger, waardoor een klein probleem in de groeischijf al snel tot een zichtbare deformiteit kan leiden. De Labrador Retriever en Golden Retriever staan bekend om hun snelle jeugdgroei, terwijl de Berner Sennen en Rottweiler door hun zware bouw extra belasting op de gewrichten ervaren. Ook bij middelgrote rassen met een stevig postuur komt de aandoening regelmatig voor.

Diagnose

De dierenarts begint met een uitgebreid lichamelijk onderzoek en een grondige evaluatie van de gang en houding van je hond. Door de poot te voelen en te buigen kan de arts al een eerste indruk krijgen van de locatie en ernst van de deformiteit. Vervolgens worden röntgenfoto’s gemaakt van het aangedane ledemaat, bij voorkeur vanuit meerdere hoeken.

Op de röntgenfoto’s is de hoek van de deformiteit nauwkeurig te meten en kan de dierenarts beoordelen welke groeischijf is aangedaan, of deze volledig of gedeeltelijk gesloten is en of er secundaire veranderingen in de gewrichten zijn opgetreden. Bij complexe gevallen kan een CT-scan worden ingezet om een driedimensionaal beeld te krijgen, wat essentieel is voor de chirurgische planning. Ook wordt gekeken naar tekenen van artrose, die als complicatie kan ontstaan door de abnormale belasting van de gewrichten.

Behandeling

De behandeling hangt af van de leeftijd van de hond, de ernst van de deformiteit en of de groeischijven nog actief zijn. Bij jonge honden met nog open groeischijven zijn er meer mogelijkheden om de groei bij te sturen dan bij volwassen honden bij wie de groei al voltooid is.

Bij milde gevallen in de groeifase kan een zogenaamde epifysiolyse worden uitgevoerd: een chirurgische ingreep waarbij de dierenarts de voortijdig gesloten groeischijf doorsnijdt om verdere groei mogelijk te maken. Een andere techniek is het plaatsen van een tijdelijke plaat of schroef op de gezonde zijde van de groeischijf, waardoor de groei aan die kant wordt vertraagd en het bot de kans krijgt om recht te trekken.

Bij ernstigere of volgroeide gevallen is een correctieve osteotomie nodig: het bot wordt chirurgisch doorgezaagd, in de juiste stand geplaatst en gefixeerd met platen, schroeven of een uitwendig fixatieframe. Dit is een complexe ingreep die bij voorkeur door een orthopedisch specialist wordt uitgevoerd. Na de operatie volgt een periode van strikte rust en geleidelijke opbouw van beweging, vaak ondersteund door fysiotherapie.

Pijnbestrijding speelt gedurende het hele traject een belangrijke rol. De dierenarts kan ontstekingsremmende pijnstillers voorschrijven en in sommige gevallen wordt aanvullende therapie ingezet, zoals hydrotherapie of lasertherapie, om het herstel te bevorderen. Bij honden met milde klachten die niet in aanmerking komen voor chirurgie kan conservatieve behandeling met pijnmanagement en gewichtscontrole de levenskwaliteit verbeteren.

Preventie en vooruitzichten

Volledige preventie is niet altijd mogelijk, omdat sommige oorzaken, zoals aangeboren groeischijfafwijkingen, niet te voorkomen zijn. Toch zijn er maatregelen die het risico verkleinen. Zorg voor een uitgebalanceerd puppyvoer dat is afgestemd op de grootte van het ras en vermijd overvoeding, vooral bij grote rassen. Bescherm jonge honden tegen zware sprongen en botsingen die de kwetsbare groeischijven kunnen beschadigen.

De vooruitzichten hangen sterk af van het moment waarop de diagnose wordt gesteld. Honden die op jonge leeftijd worden behandeld, terwijl de groeischijven nog actief zijn, hebben doorgaans de beste resultaten. Na een succesvolle correctie kunnen veel honden weer normaal bewegen en een actief leven leiden. Bij honden met ernstige, langdurig bestaande deformiteiten of reeds ontwikkelde artrose is volledige correctie niet altijd haalbaar, maar kan de chirurgie wel een aanzienlijke verbetering opleveren. Regelmatige controles na de behandeling blijven belangrijk om het verloop te monitoren en eventuele complicaties vroegtijdig op te sporen.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.