Androgeen tekort bij honden

Wat is androgeen tekort?

Androgenen zijn een groep geslachtshormonen waarvan testosteron de bekendste is. Bij reuen worden androgenen voornamelijk geproduceerd door de testes (zaadballen), bij teven in kleinere hoeveelheden door de bijnieren en de eierstokken. Deze hormonen spelen een rol in de spiermassa, botdichtheid, energieniveau, vachtgroei, libido en het algeheel metabolisme.

Androgeen tekort (hypogonadisme) treedt bij honden het vaakst op na castratie, omdat daarbij de belangrijkste bron van testosteron wordt verwijderd. Bij intacte honden kan het voorkomen als gevolg van testiculaire tumoren, beschadiging van de testes door infectie of trauma, of als onderdeel van een bredere endocriene stoornis. Bij teven kan een androgeen tekort optreden na sterilisatie of bij bijnierschorsinsufficieëntie.

De symptomen ontwikkelen zich doorgaans geleidelijk en worden soms verward met normale veroudering. Niet elke gecastreerde hond ontwikkelt klachten; de meeste honden functioneren prima zonder de bijdrage van testosteron uit de testes.

Symptomen van androgeen tekort

De verschijnselen van androgeen tekort zijn vaak subtiel en ontwikkelen zich langzaam. Let op de volgende signalen.

• Dunner wordende vacht: het haar wordt geleidelijk dunner, met name op de flanken, buik en achterhand
• Vachtveranderingen: de vacht wordt dof, droog of wollig van structuur
• Gewichtstoename: een neiging tot overgewicht ondanks gelijkblijvende voeding en beweging
• Verminderde spiermassa: zichtbaar verlies van spiertoon, met name rond de achterpoten en romp
• Lethargie: minder energie en motivatie, meer slapen dan voorheen
• Huidveranderingen: de huid kan dunner worden, donker verkleuren (hyperpigmentatie) of schilferig worden
• Urine-incontinentie: vooral bij gecastreerde reuen of gesteriliseerde teven kan ongewild urineverlies optreden
• Gedragsveranderingen: minder zelfvertrouwen, toegenomen angst of verminderde assertiviteit

Niet al deze symptomen hoeven aanwezig te zijn. Bij een combinatie van vachtproblemen, gewichtstoename en energieverlies na castratie is het verstandig om de dierenarts te raadplegen.

Oorzaken en risicofactoren

De meest voorkomende oorzaak van androgeen tekort bij honden is castratie of sterilisatie, waarbij de voornaamste bron van geslachtshormonen wordt verwijderd. Dit is in de meeste gevallen een bewuste keuze met vele voordelen, maar bij sommige honden leidt het tot klachten die samenhangen met het hormoontekort.

Bij intacte honden kan androgeen tekort worden veroorzaakt door Sertoli-celtumoren (een type testistumor dat oestrogeen produceert en de testosteronproductie onderdrukt), orchitis (teelbalontsteking), auto-immuun-gerelateerde schade aan de testes, of hypofyse-aandoeningen die de aansturing van de testosteronproductie verstoren.

Deze aandoening kan bij alle rassen voorkomen. Rassen zoals de Golden Retriever, de Labrador Retriever en de Dwergschnauzer worden in de veterinaire literatuur soms in verband gebracht met hormoongevoelige huidaandoeningen na castratie.

Diagnose

De dierenarts zal een grondige anamnese afnemen, met aandacht voor de castratiestatus, het moment waarop de klachten zijn begonnen en het beloop van de symptomen. Bloedonderzoek met bepaling van testosteron, oestrogeen, schildklierhormonen en cortisol is essentieel om de diagnose te bevestigen en andere hormonale aandoeningen (hypothyreoïdie, Cushing) uit te sluiten.

Bij intacte honden kan een echografie van de testes worden uitgevoerd om tumoren of afwijkingen op te sporen. Een ACTH-stimulatietest of dexamethason-suppressietest kan nodig zijn om bijnierpathologie uit te sluiten. Een huidbiopt kan veranderingen tonen die passen bij endocrien-gerelateerde alopecia.

Behandeling

De behandeling hangt af van de onderliggende oorzaak. Bij gecastreerde honden met significante klachten kan de dierenarts hormoonsuppletietherapie overwegen. Testosteron-implantaten of injecties kunnen worden gebruikt, hoewel dit in de veterinaire praktijk minder gebruikelijk is en zorgvuldig moet worden gemonitord vanwege mogelijke bijwerkingen (agressie, prostaatproblemen).

Bij intacte honden met een testistumor is chirurgische verwijdering van de aangedane testis de behandeling van keuze. Na verwijdering van een hormonaal actieve tumor herstelt de testosteronproductie door de resterende testis doorgaans.

Ondersteunende maatregelen omvatten gewichtsbeheersing door een aangepast dieet en voldoende beweging, huidverzorging met essentiële vetzuursupplementen (omega-3 en omega-6) en behandeling van eventuele urine-incontinentie. Melatonine wordt soms ingezet bij alopecia gerelateerd aan hormoontekort.

Prognose en preventie

De prognose is over het algemeen goed. Androgeen tekort is zelden levensbedreigend en de symptomen zijn doorgaans beheersbaar met gepaste therapie. Bij honden met een testistumor als oorzaak is de prognose uitstekend na chirurgische verwijdering, tenzij de tumor kwaadaardig is en al is uitgezaaid.

Specifieke preventie van androgeen tekort is lastig, aangezien castratie en sterilisatie belangrijke voordelen hebben op het gebied van populatiecontrole en het voorkomen van bepaalde ziekten. Bespreek met je dierenarts de afweging tussen de voordelen van castratie en de mogelijke hormonale gevolgen, rekening houdend met het ras, de leeftijd en de individuele gezondheid van je hond. Bij rassen met een hoger risico op hormoongerelateerde klachten kan latere castratie of chemische castratie een optie zijn om de gevolgen te beperken.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.