Patellaluxatie bij honden

Wat is patellaluxatie?

Patellaluxatie is een aandoening waarbij de knieschijf (patella) van zijn normale positie in de trochleagroef van het dijbeen verschuift. De knieschijf kan naar de binnenzijde (mediaal, meest voorkomend) of naar de buitenzijde (lateraal) van het kniegewricht luxeren. Mediale patellaluxatie is de vaakst voorkomende orthopedische aandoening bij kleine hondenrassen.

De aandoening wordt ingedeeld in vier graderingen. Bij graad 1 kan de knieschijf handmatig worden geluxeerd maar springt spontaan terug. Bij graad 2 luxeert de patella bij kniebuiging maar is handmatig terug te plaatsen. Bij graad 3 is de patella permanent geluxeerd maar kan handmatig worden gereponeerd. Bij graad 4 is de patella permanent geluxeerd en niet terug te plaatsen.

De oorzaak is meestal ontwikkelingsgerelateerd (aangeboren malalignment van het bot en de spieren), maar kan ook traumatisch zijn. De ernst van de klinische klachten correleert niet altijd met de gradering: sommige honden met graad 2 hebben meer klachten dan honden met graad 3.

Symptomen van patellaluxatie

De symptomen variëren sterk per gradering en per individuele hond. Sommige honden vertonen nauwelijks klachten, terwijl andere ernstig kreupel zijn.

• Optreksken van de achterpoot: het kenmerkende symptoom waarbij de hond een paar passen op drie benen loopt
• Plotselinge kreupelheid: die na een paar stappen vanzelf overgaat wanneer de patella terugspringt
• Stijfheid: verminderde beweeglijkheid van het kniegewricht, vooral na rust
• O of X benen: afwijkende beenstand bij ernstiger graderingen
• Verminderde sprongkracht: aarzelen bij het springen op de bank of in de auto
• Spierverlies: verminderde spiermassa van het aangedane achterbeen
• Kruisbandschade: verhoogd risico op kruisbandruptuur door abnormale kniebelasting
• Artrose: geleidelijke gewrichtsslijtage bij langdurige luxatie

Het typische beeld van een hond die even op drie benen loopt en dan weer normaal verder holt, is zeer verdacht voor patellaluxatie en verdient onderzoek.

Oorzaken en risicofactoren

De meeste gevallen zijn ontwikkelingsgerelateerd en worden veroorzaakt door een combinatie van een te ondiepe trochleagroef, een verkeerde uitlijning van de kniepees (tuberositas tibiae) en afwijkingen in de hoekstand van het boven en onderbeen. Deze anatomische variaties hebben een sterke genetische component.

Mediale patellaluxatie komt het vaakst voor bij kleine rassen: de Chihuahua, Yorkshire Terriër, Dwergpoedel, Jack Russell Terriër, Maltezer en de Pomeranian. Laterale patellaluxatie komt vaker voor bij grote rassen, zoals de Labrador Retriever en de Deense Dog.

Traumatische patellaluxatie kan op elke leeftijd en bij elk ras optreden na een val, botsing of plotselinge draaibeweging. Overgewicht verhoogt de belasting op het kniegewricht en verergert de klachten. Vroege sterilisatie kan de botgroei beïnvloeden en wordt soms als bijdragende factor beschouwd.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld door palpatie van het kniegewricht. Een ervaren dierenarts kan de knieschijf voelen verschuiven bij buiging en strekking van de knie. De gradering wordt bepaald door de mate van luxeerbaarheid en de mogelijkheid tot repositie.

Röntgenfoto’s van het kniegewricht beoordelen de uitlijning van het bot, de diepte van de trochleagroef en eventuele artrotische veranderingen. CT biedt een nauwkeurigere driedimensionale beoordeling van de beenstand en is nuttig bij de chirurgische planning. Bij verdenking op bijkomende kruisbandschade kan een artroscopie of MRI worden overwogen.

Behandeling

Bij graad 1 zonder klinische klachten is chirurgie meestal niet nodig. Gewichtsbeheersing, spieropbouw door gecontroleerde beweging en gewrichtssupplementen (glucosamine, chondroïtine) vormen het conservatieve beleid. Regelmatige controles monitoren de progressie.

Bij graad 2 met klachten en bij graad 3 en 4 is chirurgische correctie aangewezen. De ingreep omvat doorgaans een combinatie van trochleoplastiek (verdiepen van de trochleagroef), transposie van de tuberositas tibiae (verplaatsing van het aanhechttingspunt van de kniepees) en reconstructie van de weke delen (kapselimbrricatie). Bij ernstige botafwijkingen kan een correctieve osteotomie nodig zijn.

Postoperatief herstel duurt zes tot acht weken met beperkte beweging, gevolgd door geleidelijke opbouw. Fysiotherapie versnelt het herstel en versterkt de spieren rondom het kniegewricht. Pijnstilling met NSAID’s ondersteunt het comfort tijdens het herstel. Het succes van de operatie is hoog, met meer dan 90% van de honden die goed herstellen.

Prognose en preventie

De prognose na chirurgische correctie is goed tot uitstekend. Meer dan 90% van de honden herstelt naar een normaal bewegingspatroon. Complicaties zoals reluxatie komen in circa 10% van de gevallen voor en vereisen soms een heroperatie. Zonder chirurgische behandeling bij hogere graderingen leidt de abnormale belasting tot progressieve artrose en kruisbandschade.

Preventie op populatieniveau is mogelijk door verantwoord fokken: honden met patellaluxatie graad 2 of hoger zouden niet voor de fok moeten worden ingezet. Rasverenigingen bieden screeningsprogramma’s aan. Individueel helpt het handhaven van een gezond gewicht en het vermijden van overbelasting van de knieën. Vroege chirurgische correctie bij symptomatische honden voorkomt secundaire gewrichtsschade.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.