Melanoom bij honden

Wat is een melanoom?

Melanomen zijn tumoren die ontstaan uit melanocyten, de cellen die het pigment melanine produceren. Bij honden komen melanomen voor op drie locaties: in de bek (oraal melanoom), op de huid (cutaan melanoom) en op de nagelbedden (subunguaal melanoom). De biologische gedragingen verschillen sterk per locatie.

Orale melanomen en nagelbed-melanomen zijn bijna altijd kwaadaardig en zaaien snel uit naar lymfeklieren en longen. Huidmelanomen daarentegen zijn bij honden meestal goedaardig en kunnen chirurgisch worden genezen. Het is dus cruciaal om de locatie van de tumor te kennen voor de prognose.

Symptomen van melanoom

De symptomen hangen af van de locatie van de tumor:

• Massa in de bek: een donker (soms onge pigmenteerd) gezwel op het tandvlees, het gehemelte, de lippen of de tong
• Kwijlen en bloedend tandvlees: overmatig speekselen en spontane bloedingen uit de bek
• Moeite met eten: de hond kauwt voorzichtig, laat voedsel vallen of weigert hard voer
• Gezichtszwelling: asymmetrische zwelling van de kaken door tumorgroei in het bot
• Stinkende adem: een onaangename geur door tumorweefsel dat afbreekt (necrose)
• Donkere knobbel op de huid: een gepigmenteerde, soms gesteelde massa op de behaarde huid
• Gezwollen teen of loslatende nagel: bij nagelbed-melanoom is de teen gezwollen en de nagel vervormd of los
• Vergrote lymfeklieren: de regionale lymfeklieren (onder de kaak, in de hals) zijn vergroot bij uitzaaiing

Elke pigmentmassa in de bek of op het nagelbed moet als verdacht worden beschouwd. Laat deze altijd zo snel mogelijk door de dierenarts beoordelen.

Oorzaken en risicofactoren

De exacte oorzaak van melanomen bij honden is onbekend. In tegenstelling tot bij mensen speelt UV-straling bij honden waarschijnlijk geen rol, aangezien de tumoren meestal in de bek voorkomen. Genetische factoren worden vermoed.

Rassen met donker gepigmenteerde slijmvliezen hebben een hoger risico op orale melanomen. De Schotse Terriër, Cocker Spaniël, Golden Retriever, Rottweiler, Poedel en Teckel worden vaker getroffen. Nagelbed-melanomen zijn relatief vaker bij donkergekleurde rassen.

De meeste melanomen worden gediagnosticeerd bij honden boven de tien jaar. Mannelijke honden lijken iets vaker oraal melanoom te ontwikkelen dan vrouwelijke.

Diagnose

De diagnose begint met fijne-naaldaspiratie of incisiebiopsie van de massa. De patholoog beoordeelt het celtype en de kwaadaardigheid. Melanomen kunnen sterk gepigmenteerd of amelanotisch (zonder pigment) zijn; amelanotische vormen worden soms gemist of verward met andere tumortypen.

Stadiëring omvat röntgenfoto’s van de borstkas (longuitzaaiingen), aspiratie van de regionale lymfeklieren, buikechografie en soms CT-scan. Het stadium (I tot IV) wordt bepaald op basis van tumorgrootte, lymfeklierbetrokkenheid en afstandsmetastasen.

Behandeling

Chirurgische verwijdering met ruime marges is de eerste stap bij orale melanomen. Bij tumoren op het tandvlees of kaakbot kan een (gedeeltelijke) kaakresectie noodzakelijk zijn. Honden passen zich opmerkelijk goed aan aan kaakchirurgie en eten doorgaans binnen enkele dagen weer normaal.

Bestraling is effectief bij incompleet verwijderde tumoren of als palliatieve behandeling om de tumorgroei te vertragen en pijn te verlichten. Het caniene melanoomvaccin (Oncept) is een immunotherapeutisch vaccin dat het immuunsysteem stimuleert om melanoomcellen aan te vallen. Het wordt ingezet na chirurgie en/of bestraling om de ziektevrije periode te verlengen.

Chemotherapie heeft bij melanomen een beperkt effect. Nieuwere immunotherapieën en checkpoint-inhibitoren worden onderzocht en bieden hoopvolle perspectieven. Goedaardige huidmelanomen vereisen alleen lokale chirurgische excisie.

Prognose en preventie

De prognose van oraal melanoom is zonder behandeling somber: de mediane overleving is slechts twee tot drie maanden. Met chirurgie, bestraling en het melanoomvaccin kan de mediane overleving worden verlengd tot twaalf tot achttien maanden. Goedaardige huidmelanomen hebben na chirurgische verwijdering een uitstekende prognose.

Preventie van melanomen is niet mogelijk. Regelmatige inspectie van de bek (bij het tandenpoetsen), de huid en de nagels helpt bij vroege opsporing. Laat elke onverklaarbare massa in de bek of op het nagelbed direct beoordelen door de dierenarts.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.