Mastceltumor bij honden

Wat is een mastceltumor?

Mastcellen zijn immuuncellen die normaal gesproken betrokken zijn bij allergische reacties en de afweer tegen parasieten. Ze bevatten granules gevuld met histamine, heparine en andere bioactieve stoffen. Bij een mastceltumor vermenigvuldigen deze cellen zich ongecontroleerd en vormen een massa in de huid of onderhuid.

Mastceltumoren zijn bijzonder verraderlijk omdat ze sterk kunnen variëren in hun gedrag. Laaggraadige (graad I en II) tumoren groeien langzaam en hebben een goede prognose. Hooggraadige (graad III) tumoren zijn agressief, groeien snel en kunnen uitzaaien naar lymfeklieren, milt, lever en beenmerg.

Een bijzonder kenmerk van mastceltumoren is dat ze plotseling kunnen opzwellen en weer afnemen. Dit wordt het Darier-teken genoemd: bij manipulatie van de tumor geven de mastcellen histamine af, wat leidt tot lokale zwelling, roodheid en jeuk. Dit kan de indruk wekken dat het om een onschuldige allergische reactie gaat.

Symptomen van mastceltumoren

Mastceltumoren kunnen er zeer verschillend uitzien, waardoor ze soms lastig te herkennen zijn.

• Huidknobbel: een enkele bult in of onder de huid, variërend van klein en vast tot groot en week.
• Wisselende grootte: de tumor kan van dag tot dag in grootte variëren door histamine-afgifte.
• Roodheid rondom: een rode hof (erytheem) rond de tumor door histamine-vrijgifte.
• Jeuk: de hond krabt of likt aan de tumor door de vrijgekomen histamine.
• Maag-darmklachten: braken, diarree of bloederige ontlasting door systemische histamine-effecten.
• Zweren: de tumor kan open breken en een zweer vormen die moeilijk geneest.
• Meerdere tumoren: sommige honden ontwikkelen meerdere mastceltumoren tegelijkertijd of na elkaar.
• Vergrote lymfeklieren: opgezette regionale lymfeklieren bij uitzaaiing.

Elke huidknobbel die niet binnen twee weken verdwijnt of die in grootte wisselt, moet door een dierenarts worden beoordeeld. De regel is: als je het kunt voelen, kun je het laten prikken.

Oorzaken en risicofactoren

De exacte oorzaak van mastceltumoren is niet volledig bekend, maar genetische factoren spelen een belangrijke rol. Mutaties in het c-KIT gen worden bij een aanzienlijk deel van de mastceltumoren aangetroffen. Dit gen codeert voor een receptor die de groei en overleving van mastcellen reguleert.

Rassen met een sterk verhoogd risico zijn de Boxer, Mops, Boston Terriër, Golden Retriever, Labrador Retriever en de Shar Pei. De Boxer en Mops ontwikkelen doorgaans laaggraadige tumoren met een betere prognose. De Shar Pei daarentegen ontwikkelt vaker agressieve varianten.

De meeste mastceltumoren worden gediagnosticeerd bij honden ouder dan acht jaar, maar ze kunnen op elke leeftijd voorkomen. Er is geen duidelijk geslachtsverschil. Chronische huidirritatie en ontsteking worden als mogelijke bijdragende factoren beschouwd.

Diagnose

Een dunne naaldaspiratie (FNA) is de eerste en belangrijkste diagnostische stap. De dierenarts priemt een dunne naald in de tumor en beoordeelt de cellen onder de microscoop. Mastcellen zijn gemakkelijk herkenbaar aan hun karakteristieke granules. In de meeste gevallen kan de diagnose “mastceltumor” binnen minuten worden gesteld.

Na chirurgische verwijdering bepaalt het histopathologische onderzoek de graad van de tumor (Patnaik of Kiupel-classificatie), de volledigheid van de verwijdering en de mitose-index. Stadiëring omvat aspiratie van de regionale lymfeklier, echografie van de buik (lever en milt), en bij verdenking op spreiding een beenmergaspiratie. Testen op c-KIT mutatie helpen bij het bepalen of doelgerichte therapie mogelijk is.

Behandeling

Chirurgische verwijdering met ruime marges (minimaal twee tot drie centimeter rondom en een fascievlak diep) is de gouden standaard voor gelokaliseerde mastceltumoren. Ruime marges zijn essentieel omdat mastceltumoren microscopisch verder reiken dan ze visueel lijken. Wanneer ruime marges niet haalbaar zijn vanwege de locatie, kan nabestraling worden overwogen.

Bij hooggraadige tumoren, onvolledige verwijdering of uitzaaiing wordt aanvullende behandeling ingezet. Chemotherapie met vinblastine en prednisolon is een veelgebruikt protocol. Bij tumoren met een c-KIT mutatie kunnen tyrosinekinaseremmers (toceranib of masitinib) worden voorgeschreven, die specifiek de groeisignalen van de tumorcellen blokkeren.

Ondersteunende behandeling omvat antihistaminica (H1- en H2-blokkers) om de effecten van histamine-afgifte te beperken en maagbeschermers om maagzweren te voorkomen. Regelmatige controles na behandeling zijn essentieel om recidieven en nieuwe tumoren vroegtijdig op te sporen.

Prognose en preventie

De prognose hangt sterk af van de graad van de tumor. Laaggraadige mastceltumoren (Kiupel low-grade) die volledig zijn verwijderd, hebben een uitstekende prognose met een mediane overlevingstijd van meer dan twee jaar. Hooggraadige tumoren hebben een aanzienlijk slechtere prognose, met een mediane overlevingstijd van enkele maanden, zelfs met behandeling.

Preventie is niet mogelijk vanwege de genetische aard van de aandoening. Regelmatige huidcontrole, met name bij rassen met een verhoogd risico, maakt vroegtijdige ontdekking mogelijk. Laat elke nieuwe of veranderende huidknobbel snel beoordelen door een dierenarts. Bij rassen met een zeer hoog risico kan een jaarlijks huidonderzoek door de dierenarts worden overwogen.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.