Histiocytair sarcoom bij honden

Wat is histiocytair sarcoom?

Histiocytair sarcoom is een agressieve, kwaadaardige tumor die ontstaat vanuit histiocyten, een type witte bloedcel dat behoort tot het immuunsysteem. Er worden twee vormen onderscheiden: gelokaliseerd histiocytair sarcoom (dat op één locatie begint) en gedissemineerd (verspreid) histiocytair sarcoom (dat meerdere organen tegelijk treft).

Het is een van de meest agressieve kankervormen bij honden, met een snelle progressie en een hoge neiging tot uitzaaiing. De tumor kan ontstaan in de huid, gewrichten, longen, milt, lever, beenmerg en het centraal zenuwstelsel. Bepaalde hondenrassen zijn sterk oververtegenwoordigd, wat wijst op een sterke genetische component.

Symptomen van histiocytair sarcoom

De symptomen variëren afhankelijk van de locatie en de vorm van de tumor. Gelokaliseerde vormen veroorzaken lokale klachten, terwijl de gedissemineerde vorm systemische verschijnselen geeft.

• Kreupelheid: bij tumoren in de gewrichten of botten, vaak aan de grote pootgewrichten.
• Zwelling van een gewricht of ledemaat: een zichtbare, pijnlijke massa nabij een gewricht.
• Benauwdheid: bij longlokalisatie door tumormassa’s in het longweefsel.
• Opgezette buik: bij milt- of leverlokalisatie door orgaanvergroting of buikvocht.
• Gewichtsverlies: snelle, aanzienlijke afname van lichaamsgewicht.
• Lusteloosheid: de hond is minder actief, slaapt meer en verliest interesse in de omgeving.
• Koorts: een onverklaarbare verhoging van de lichaamstemperatuur.
• Bloedarmoede: bleke slijmvliezen en vermoeidheid bij betrokkenheid van het beenmerg.

De snelle progressie van histiocytair sarcoom maakt dat de hond in korte tijd aanzienlijk achteruit kan gaan. Vroegtijdige diagnostiek is daarom essentieel.

Oorzaken en risicofactoren

De oorzaak is grotendeels genetisch. De Berner Sennenhond is verreweg het meest getroffen ras; tot vijfentwintig procent van alle Berner Sennenhonden ontwikkelt in hun leven een histiocytaire aandoening. Andere rassen met een verhoogd risico zijn de Flatcoated Retriever, Golden Retriever, Labrador Retriever en de Rottweiler.

De tumor treft voornamelijk middelbare tot oudere honden, met een gemiddelde leeftijd bij diagnose van zes tot negen jaar. Er is geen duidelijk geslachtsverschil. Onderzoek naar specifieke genmutaties die verantwoordelijk zijn voor de aanleg is gaande en biedt hoop voor toekomstige genetische screening en gerichte therapieën.

Diagnose

De diagnose vereist weefselonderzoek. Een fijne-naaldaspiratie of biopsie van de tumor wordt onderzocht met cytologie en histopathologie. Immunohistochemie (kleuring van specifieke celmarkers zoals CD18) bevestigt de histiocytaire oorsprong van de tumorcellen en onderscheidt de tumor van andere sarcomen.

Stadiëring omvat röntgenfoto’s van de longen, echografie van de buik, bloedonderzoek (volledig bloedbeeld, leverwaarden, nierfunctie) en eventueel een CT-scan voor een gedetailleerd overzicht van alle aangedane locaties. Bij de gedissemineerde vorm zijn vaak meerdere organen betrokken op het moment van diagnose.

Behandeling

Bij gelokaliseerd histiocytair sarcoom is chirurgische verwijdering de eerstekeuze behandeling, eventueel gecombineerd met bestraling bij onvolledige marges. Na de chirurgie wordt chemotherapie aanbevolen om het risico op uitzaaiingen te verkleinen. Veelgebruikte protocollen bevatten lomustine (CCNU) of combinaties met doxorubicine.

Bij de gedissemineerde vorm is chemotherapie de primaire behandeling, aangezien chirurgie bij multifocale ziekte niet curatief is. Lomustine is het meest gebruikte middel en kan bij een deel van de honden een tijdelijke respons geven. Nieuwe therapieën, waaronder tyrosinekinaseremmers en immunotherapie, worden onderzocht en tonen bij sommige patiënten veelbelovende resultaten.

Palliatieve zorg omvat pijnbestrijding, corticosteroïden en ondersteunende voeding om de kwaliteit van leven zo lang mogelijk te handhaven. De dierenarts bespreekt de realistische verwachtingen en stelt samen met de eigenaar een behandelplan op dat past bij de individuele situatie.

Prognose en preventie

De prognose van histiocytair sarcoom is helaas ongunstig. Bij de gelokaliseerde vorm bedraagt de mediane overlevingstijd met chirurgie en chemotherapie drie tot zes maanden. Bij de gedissemineerde vorm is de prognose nog slechter, met een mediane overlevingstijd van enkele weken tot maanden. Individuele variatie is groot en sommige honden reageren beter op behandeling dan het gemiddelde.

Preventie op individueel niveau is niet mogelijk. Fokprogramma’s die selecteren op afwezigheid van histiocytair sarcoom in de stamboom dragen bij aan het terugdringen van de ziekte binnen het ras. Eigenaren van Berner Sennenhonden en andere risicorassen wordt geadviseerd om extra alert te zijn op onverklaarbare kreupelheid, gewichtsverlies of lusteloosheid en bij twijfel snel de dierenarts te raadplegen.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.