Ehrlichiose bij honden

Wat is ehrlichiose?

Ehrlichiose is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door Ehrlichia canis, een intracellulaire bacterie die de witte bloedcellen van honden binnendringt en zich daarin vermenigvuldigt. De ziekte wordt overgedragen door de bruine hondenteek (Rhipicephalus sanguineus), die de bacterie tijdens het bijten via zijn speeksel in de bloedbaan van de hond brengt.

De ziekte verloopt in drie fasen: een acute fase (1 tot 4 weken na besmetting), een subklinische fase (maanden tot jaren, waarin de hond drager is maar weinig klachten toont) en een chronische fase. Niet elke hond doorloopt alle fasen; sommige honden klaren de infectie in de acute of subklinische fase, terwijl anderen zonder behandeling doorschakelen naar het ernstige chronische stadium.

Ehrlichiose komt wereldwijd voor in gebieden waar de bruine hondenteek actief is. In Europa is de ziekte vooral endemisch in het Middellandse Zeegebied, maar door klimaatverandering en reizen met honden wordt de ziekte ook in noordelijkere regio’s steeds vaker vastgesteld.

Symptomen van ehrlichiose

De symptomen variëren sterk per fase van de ziekte. De volgende verschijnselen komen het meest voor:

• Koorts: in de acute fase ontwikkelt de hond een hoge koorts (boven 40°C) die meerdere dagen kan aanhouden.
• Lethargie en verminderde eetlust: de hond wordt slap, toont weinig interesse in voedsel en trekt zich terug.
• Gezwollen lymfeklieren: de lymfeklieren, met name in de hals en achter de knieën, zijn voelbaar vergroot.
• Neusbloedingen en puntbloedingen: door een tekort aan bloedplaatjes ontstaan spontane bloedingen uit de neus, het tandvlees of in de huid.
• Gewrichtspijn en stijfheid: de hond loopt mank, is stijf of weigert te bewegen door gewrichtsontsteking.
• Bleek tandvlies: bloedarmoede door de infectie kan leiden tot opvallend bleke slijmvliezen.
• Oogontsteking: uveïtis (ontsteking binnenin het oog) kan optreden, met roodheid, tranen en lichtgevoeligheid.
• Gewichtsverlies: in de chronische fase kan de hond aanzienlijk afvallen ondanks een normaal eetpatroon.

De chronische fase is het gevaarlijkst: het beenmerg kan zodanig beschadigd raken dat het onvoldoende bloedcellen aanmaakt, een toestand die bekend staat als pancytopenie en die vaak fataal is.

Oorzaken en risicofactoren

De bruine hondenteek (Rhipicephalus sanguineus) is de belangrijkste vector voor Ehrlichia canis. Een teek moet minimaal 24 tot 48 uur vastzitten om de bacterie over te dragen, wat het belang onderstreept van het snel verwijderen van teken. De bruine hondenteek is uniek omdat hij zijn volledige levenscyclus binnenshuis kan volbrengen, waardoor ook honden die niet buiten komen besmet kunnen raken.

Alle hondenrassen kunnen ehrlichiose oplopen, maar de Duitse Herder en de Siberische Husky lijken een ernstiger beloop te hebben. Honden die met hun eigenaren naar Zuid-Europa, Afrika, Azië of Centraal- en Zuid-Amerika reizen, lopen het grootste risico. Ook geïmporteerde of geadopteerde honden uit deze regio’s kunnen drager zijn van de bacterie.

Co-infectie met andere tekenovergedragen ziekteverwekkers, zoals Babesia, Anaplasma of Leishmania, komt regelmatig voor en kan het ziektebeeld aanzienlijk compliceren. Honden met een verzwakt immuunsysteem zijn extra vatbaar voor een ernstig beloop.

Diagnose

De diagnose ehrlichiose wordt gesteld met behulp van een combinatie van bloedonderzoek en specifieke testen. Volledig bloedonderzoek toont vaak trombocytopenie (laag aantal bloedplaatjes), anemie en verhoogde leverenzymen. Een typische bevinding is ook hyperglobulinemie (verhoogde eiwitten in het bloed).

Specifieke diagnostiek omvat serologische testen (SNAP-test of IFA) die antistoffen tegen Ehrlichia canis aantonen. Een positieve serologietest bevestigt dat de hond is blootgesteld aan de bacterie, maar maakt geen onderscheid tussen een actieve infectie en een eerder doorgemaakte infectie. PCR-onderzoek op bloed is de meest betrouwbare methode om een actieve infectie vast te stellen, omdat het direct het genetisch materiaal van de bacterie detecteert.

Behandeling

Het antibioticum doxycycline is de gouden standaard voor de behandeling van ehrlichiose. De standaardkuur duurt 28 dagen, met een dosering van 5 tot 10 mg/kg tweemaal daags. Het is essentieel om de volledige kuur af te maken, ook als de hond al snel klinisch verbetert, om herval te voorkomen en volledige eliminatie van de bacterie te bewerkstelligen.

Ondersteunende therapie wordt aangepast aan de ernst van de ziekte. Bij ernstige bloedarmoede of trombocytopenie kan een bloedtransfusie noodzakelijk zijn. Intraveneuze vloeistoftherapie ondersteunt de orgaanfunctie en voorkomt uitdroging. Bij immuungemedieerde complicaties kunnen kortdurend corticosteroïden worden ingezet om de overmatige immuunrespons te dempen.

In de chronische fase, wanneer het beenmerg ernstig is aangetast, is de behandeling aanzienlijk lastiger. Naast doxycycline kunnen groeifactoren voor het beenmerg worden overwogen. De respons op therapie is in het chronische stadium helaas minder voorspelbaar, en sommige honden herstellen niet volledig ondanks intensieve behandeling.

Prognose en preventie

Bij tijdige diagnose en behandeling in de acute of subklinische fase is de prognose goed: de meeste honden herstellen volledig na een kuur doxycycline. In de chronische fase met beenmergbetrokkenheid is de prognose aanzienlijk minder gunstig, met sterftecijfers die kunnen oplopen tot 50% of meer. Vroege herkenning is daarom van levensbelang.

Preventie draait om tekenwering. Gebruik het hele jaar door een effectief tekenwerend middel, controleer je hond na elke wandeling grondig op teken en verwijder teken altijd binnen 24 uur. Als je met je hond naar risicogebieden reist, overleg dan vooraf met je dierenarts over aanvullende beschermingsmaatregelen. Laat honden uit het buitenland altijd testen op tekenovergedragen ziekten voordat je ze in het gezin opneemt.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.