Eerstegraads AV-blok bij honden

Wat is een eerstegraads AV-blok?

Het hart van een hond wordt aangestuurd door elektrische impulsen die ontstaan in de sinusknoop (de natuurlijke pacemaker in de rechterboezem). Deze impulsen reizen via de boezems naar de atrioventriculaire knoop (AV-knoop), die als schakelstation fungeert tussen de boezems en de kamers. Bij een eerstegraads AV-blok verloopt de geleiding door de AV-knoop langzamer dan normaal, maar elke impuls wordt uiteindelijk wél doorgegeven.

Op een elektrocardiogram (ECG) is dit zichtbaar als een verlengd PR-interval: de tijd tussen de P-golf (boezemactivatie) en het QRS-complex (kameractivatie) is langer dan de normale bovengrens voor de betreffende hondengrootte. Bij honden is een PR-interval langer dan 0,13 seconden bij grote rassen of langer dan 0,11 seconden bij kleine rassen verdacht voor een eerstegraads AV-blok.

Het belangrijke verschil met zwaardere vormen van AV-blok is dat bij het eerstegraads blok alle impulsen de kamers bereiken. Er vallen geen hartslagen uit en het hartritme blijft regelmatig. Daarom wordt deze aandoening beschouwd als de mildste geleidingsstoornis.

Symptomen van een eerstegraads AV-blok

In de meeste gevallen veroorzaakt een eerstegraads AV-blok geen waarneembare klachten bij de hond. Toch zijn er situaties waarin subtiele verschijnselen opvallen:

• Geen zichtbare symptomen: de overgrote meerderheid van de honden met AVB I toont geen enkel teken van ziekte.
• Licht verminderde inspanningstolerantie: sommige honden worden iets sneller moe bij intensieve beweging.
• Trager hartritme: de dierenarts kan een iets lager hartritme opmerken bij auscultatie, hoewel dit ook andere oorzaken kan hebben.
• Zachte eerste harttoon: de eerste harttoon (S1) kan zachter klinken door de vertraagde geleiding.
• Incidentele onregelmatigheid: in combinatie met een hoge vagusnervtonus kan het ritme af en toe licht variëren.
• Symptomen van de onderliggende oorzaak: als het AV-blok wordt veroorzaakt door een hartaandoening, kunnen klachten als hoest of vochtophoping optreden.
• Flauwvallen (zeldzaam): alleen als het eerstegraads blok overgaat in een hogere graad blok kan syncope optreden.
• Toevalsbevinding bij routineonderzoek: het blok wordt vaak ontdekt tijdens een standaard ECG of preoperatieve screening.

Omdat symptomen doorgaans ontbreken, wordt een eerstegraads AV-blok vrijwel altijd als toevalsbevinding ontdekt bij een routinecontrole of preoperatief onderzoek.

Oorzaken en risicofactoren

De meest voorkomende oorzaak van een eerstegraads AV-blok bij honden is een verhoogde vagale tonus (parasympathische activiteit). Dit is een fysiologisch fenomeen dat vooral voorkomt bij atletische, goed getrainde honden en bij brachycefale rassen met een van nature hoge vagustonus. In deze gevallen is het eerstegraads blok onschuldig en verdwijnt het vaak bij inspanning.

Bepaalde rassen hebben een hogere prevalentie. De Cocker Spaniël, Labrador Retriever, Teckel en Miniatuurschnauzer worden relatief vaker gezien met geleidingsstoornissen. Grotere rassen, met name die met aanleg voor dilaterende cardiomyopathie zoals de Dobermann en Deense Dog, kunnen een eerstegraads AV-blok ontwikkelen als vroeg teken van hartziekte.

Pathologische oorzaken zijn onder andere myocarditis (hartspierontsteking), endocarditis, digitalisintoxicatie, hyperkaliëmie (verhoogd kalium), hypothyreoïdie, en degeneratieve fibrose van het geleidingssysteem bij oudere honden. Bepaalde medicijnen zoals bètablokkers, calciumantagonisten en digoxine kunnen een eerstegraads AV-blok veroorzaken of verergeren.

Diagnose

De diagnose wordt uitsluitend gesteld met behulp van een elektrocardiogram (ECG). Het kenmerkende beeld is een consistent verlengd PR-interval bij een verder regelmatig sinusritme, waarbij elke P-golf wordt gevolgd door een QRS-complex. De dierenarts meet het PR-interval nauwkeurig en vergelijkt dit met de normaalwaarden voor het betreffende ras en de lichaamsgrootte.

Om de onderliggende oorzaak te achterhalen, kan aanvullend onderzoek worden verricht. Echocardiografie beoordeelt de structuur en functie van het hart. Bloedonderzoek kan hyperkaliëmie, hypothyreoïdie of tekenen van infectie aantonen. Een Holter-monitor (24-uurs ECG) kan worden ingezet om te beoordelen of de geleidingsvertraging constant is of varieert met activiteit en rust, en of er momenten zijn waarop het blok naar een hogere graad overgaat.

Behandeling

Een geïsoleerd eerstegraads AV-blok zonder onderliggende hartziekte vereist doorgaans geen behandeling. Wanneer het blok wordt veroorzaakt door een hoge vagale tonus bij een verder gezonde hond, is het onschuldig en behoeft het slechts periodieke monitoring. De dierenarts zal adviseren om het ECG jaarlijks of tweejaarlijks te herhalen om te controleren of de geleidingsvertraging stabiel blijft.

Wanneer een onderliggende oorzaak wordt vastgesteld, richt de behandeling zich op die oorzaak. Bij hypothyreoïdie wordt schildklierhormoon gesuppleerd, bij hyperkaliëmie wordt de elektrolytenbalans gecorrigeerd, en bij medicijngeïnduceerd AV-blok wordt de dosering aangepast of het middel gestaakt. Bij myocarditis of endocarditis is gerichte therapie met antibiotica of ontstekingsremmers nodig.

In het zeldzame geval dat een eerstegraads AV-blok progresseert naar een tweede of derdegraads blok met klinische verschijnselen (flauwvallen, ernstige bradycardie), kan implantatie van een pacemaker noodzakelijk zijn. Dit is echter een uitzonderlijke situatie bij geïsoleerd eerstegraads AV-blok en betreft dan eigenlijk een gevorderd ziekteproces.

Prognose en preventie

De prognose voor honden met een geïsoleerd, fysiologisch eerstegraads AV-blok is uitstekend. Deze honden leven een normaal, actief leven zonder beperkingen. Wanneer het blok onderdeel is van een bredere hartaandoening, wordt de prognose bepaald door de ernst van die onderliggende ziekte. Regelmatige cardiologische controles zijn in dat geval essentieel.

Specifieke preventie van eerstegraads AV-blok is niet mogelijk, aangezien het meestal fysiologisch of aangeboren is. Wel kan algemene hartzorg bijdragen aan het voorkomen van onderliggende oorzaken: zorg voor een uitgebalanceerd dieet, voldoende beweging, regelmatige dierenartsencontroles en tijdige behandeling van aandoeningen die het hart kunnen beïnvloeden. Bij rassen met een bekende aanleg voor hartziekte is jaarlijks cardiologisch onderzoek aan te raden.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.