Cryptorchisme bij honden

Wat is cryptorchisme?

Cryptorchisme (letterlijk: verborgen testikel) is een aandoening waarbij één of beide teelballen niet zijn afgedaald naar het scrotum. Normaal gesproken dalen de testikels bij pups binnen zes tot acht weken na de geboorte af vanuit de buikholte via het lieskanaal naar het scrotum. Bij cryptorchisme blijft dit proces onvolledig.

Er worden twee vormen onderscheiden. Bij inguinaal cryptorchisme bevindt de testikel zich in het lieskanaal, waar hij soms nog te voelen is. Bij abdominaal cryptorchisme is de testikel in de buikholte achtergebleven en niet van buitenaf te voelen. Wanneer slechts één testikel is aangedaan, spreken we van unilateraal cryptorchisme; bij beide testikels van bilateraal cryptorchisme.

Het is belangrijk om cryptorchisme te onderscheiden van een ectopische testikel, waarbij de testikel wel is afgedaald maar op een abnormale locatie terechtkomt. Na de leeftijd van zes maanden wordt afdaling steeds onwaarschijnlijker, en na twaalf maanden wordt de diagnose definitief gesteld.

Symptomen van cryptorchisme

Cryptorchisme op zichzelf veroorzaakt zelden directe klachten. De meeste symptomen ontstaan pas als complicaties optreden bij de niet-ingedaalde testikel.

• Ontbrekende testikel in het scrotum: bij palpatie zijn er geen twee testikels voelbaar in het scrotum.
• Asymmetrisch scrotum: het scrotum ziet er kleiner of minder gevuld uit aan de kant van de ontbrekende testikel.
• Zwelling in de lies: bij inguinaal cryptorchisme kan een zwelling in het liesgebied voelbaar zijn.
• Buikpijn: een abdominale testikel kan torsie (verdraaiing) ondergaan, wat acute, hevige buikpijn veroorzaakt.
• Vervrouwelijking: een Sertoli-celtumor in de niet-ingedaalde testikel kan oestrogeen produceren, wat leidt tot borstontwikkeling en haaruitval.
• Veranderd gedrag: ondanks het ontbreken van zichtbare testikels kan de reu normaal mannelijk gedrag vertonen, inclusief markeren en agressie.
• Verminderde vruchtbaarheid: bilateraal cryptorche reuen zijn meestal onvruchtbaar door de te hoge lichaamstemperatuur rond de testikels.
• Buikvergroting: bij tumorvorming in een abdominale testikel kan de buikomvang toenemen.

De belangrijkste reden om cryptorchisme serieus te nemen is het sterk verhoogde risico op testikeltumoren. Een niet-ingedaalde testikel heeft een tot wel dertien keer hoger risico op tumorontwikkeling.

Oorzaken en risicofactoren

Cryptorchisme is een erfelijke aandoening met een vermoedelijk autosomaal recessief overervingspatroon, hoewel de exacte genetica complexer kan zijn. Meerdere genen spelen een rol bij de afdaling van de testikels, waaronder genen die betrokken zijn bij de productie van hormonen zoals testosteron en INSL3 (insuline-like factor 3).

Bepaalde rassen hebben een verhoogd risico. Kleine rassen worden vaker getroffen dan grote rassen. De Chihuahua, Yorkshire Terriër, Poedel (met name de dwerg- en toyvariant), Pomeriaan en Teckel komen het vaakst voor in de literatuur. Maar ook grotere rassen zoals de Boxer en Engelse Bulldog zijn oververtegenwoordigd.

Omdat cryptorchisme erfelijk is, wordt sterk geadviseerd om aangedane reuen niet voor de fok te gebruiken. Ook ogenschijnlijk gezonde broers van cryptorche reuen kunnen drager zijn van het gen en de aandoening doorgeven aan hun nakomelingen.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld door middel van palpatie van het scrotum en het liesgebied. Bij een pup die jonger is dan zes maanden kan de dierenarts adviseren om af te wachten, omdat late afdaling nog mogelijk is. Na zes maanden wordt de diagnose waarschijnlijk en na twaalf maanden definitief.

Als de testikel niet palpabel is, kan echografie van de buikholte en het liesgebied worden ingezet om de locatie vast te stellen. Bij bilateraal cryptorche reuen die gecastreerd lijken, kan een hCG-stimulatietest of het meten van het anti-Mülleriaans hormoon (AMH) uitsluitsel geven over de aan- of afwezigheid van testiculair weefsel.

Behandeling

De aanbevolen behandeling voor cryptorchisme is chirurgische verwijdering van de niet-ingedaalde testikel(s), bij voorkeur gecombineerd met castratie. Dit elimineert het risico op testikeltumoren en voorkomt dat de erfelijke aanleg wordt doorgegeven. De ingreep wordt doorgaans uitgevoerd rond de leeftijd van twaalf tot achttien maanden.

Bij inguinaal cryptorchisme is de operatie relatief eenvoudig en vergelijkbaar met een standaardcastratie. Bij abdominaal cryptorchisme is een buikoperatie noodzakelijk om de testikel te lokaliseren en te verwijderen. Laparoscopische (kijkoperatie) verwijdering wordt steeds vaker toegepast en biedt voordelen qua hersteltijd en comfort.

Hormonale behandeling met hCG of GnRH om de afdaling alsnog te stimuleren wordt soms overwogen bij jonge pups, maar de effectiviteit is beperkt en in veel landen wordt dit afgeraden vanwege het erfelijke karakter. Het doel moet altijd zijn om de genetische aanleg uit de fokpopulatie te verwijderen.

Prognose en preventie

De prognose na chirurgische behandeling is uitstekend. Honden herstellen doorgaans snel van de operatie en het risico op testikeltumoren is na verwijdering geëlimineerd. Zonder behandeling is het risico op Sertoli-celtumoren, seminomen of torsie van de niet-ingedaalde testikel aanzienlijk, met name na de leeftijd van vijf tot zes jaar.

Preventie richt zich primair op verantwoord fokbeleid. Cryptorche reuen mogen niet worden ingezet voor de fokkerij. Fokkers doen er goed aan de foklijnen te controleren op eerdere gevallen van cryptorchisme en broers van aangedane reuen met voorzichtigheid in te zetten. Een vroege controle bij de dierenarts, rond de leeftijd van acht weken, maakt tijdige signalering mogelijk.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.