Hondenziekte (distemper) bij honden

Wat is hondenziekte?

Hondenziekte (canine distemper) is een ernstige, vaak dodelijke virale infectieziekte veroorzaakt door het canine distemper virus (CDV), een morbillivirus verwant aan het mazelenvirus bij mensen. Het virus tast het ademhalingsstelsel, het maagdarmkanaal en het zenuwstelsel aan, wat leidt tot een breed scala aan symptomen.

Dankzij vaccinatieprogramma’s is hondenziekte in Nederland en België zeldzaam geworden, maar het virus circuleert nog steeds in de wilde fauna (vossen, marters) en bij onvolledig gevaccineerde honden. De ziekte komt vaker voor in landen met een lagere vaccinatiegraad. Geïmporteerde honden en zwerfhonden vormen een risicogroep.

Symptomen van hondenziekte

De symptomen ontwikkelen zich in fasen en treffen achtereenvolgens de luchtwegen, het maagdarmkanaal en het zenuwstelsel. De ernst varieert van mild tot fataal.

• Koorts: een bifasische koortspiek: eerst kort na de infectie, dan opnieuw na een tot twee weken.
• Oog- en neusuitvloed: aanvankelijk waterig, later dik en etterig.
• Hoesten: droge of productieve hoest door longontsteking.
• Braken en diarree: gastro-intestinale klachten met uitdroging als gevolg.
• Hardpad (hyperkeratose): verdikte, harde kussentjes aan de poten en een droge, gebarsten neus.
• Epileptische aanvallen: stuipen, trillingen en tics door neurologische betrokkenheid.
• Myoclonus: onwillekeurige, ritmische spiertrekkingen die kenmerkend zijn voor distemperneuritis.
• Verlamming: toenemende zwakte en verlamming van de ledematen bij gevorderde neurologische schade.

De neurologische fase treedt soms pas weken na de initiële infectie op. Myoclonus (ritmische spiertrekkingen) is vrijwel pathognomonisch voor distemper.

Oorzaken en risicofactoren

Het canine distemper virus wordt verspreid via druppelinfectie (hoesten, niezen) en via contact met lichaamsvloeistoffen (neusuitvloed, urine, bloed) van besmette dieren. Het virus kan ook via besmet materiaal (voerbakken, speelgoed) worden overgedragen, hoewel het buiten het lichaam niet lang overleeft.

Onvolledig gevaccineerde honden en pups die hun maternale antistoffen kwijtraken (rond de leeftijd van zes tot twaalf weken) zijn het meest vatbaar. Honden in asiels, fokkerijen en groepshuisvesting lopen extra risico. De Duitse Herder, Siberische Husky en andere arctische rassen lijken een verhoogde gevoeligheid te hebben.

De incubatietijd bedraagt veertien tot achttien dagen. Besmette honden kunnen het virus weken tot maanden uitscheiden, zelfs nadat de acute symptomen zijn verdwenen, wat de verspreiding in populaties bevordert.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van het klinische beeld (combinatie van luchtwegklachten, gastro-intestinale verschijnselen en neurologische symptomen) in combinatie met laboratoriumonderzoek. Een PCR-test op conjunctivale, nasale of bloedmonsters is de meest betrouwbare methode om het virus aan te tonen. Serologische tests (IgM-antistoffen) ondersteunen de diagnose, maar kunnen vals-positief zijn bij recent gevaccineerde honden.

Bloedonderzoek toont vaak een verminderd aantal lymfocyten (lymfopenie). Röntgenfoto’s van de longen kunnen longontsteking aantonen. Bij neurologische symptomen kan MRI afwijkingen in het hersenweefsel tonen. De dierenarts sluit andere oorzaken uit, waaronder kennelhoest, parvovirus, leptospirose en vergiftiging.

Behandeling

Er bestaat geen specifieke antivirale behandeling voor hondenziekte. De therapie is ondersteunend en symptomatisch, gericht op het ondersteunen van het immuunsysteem en het behandelen van complicaties. Intraveneuze vloeistoftherapie corrigeert uitdroging en elektrolytverstoringen. Antibiotica worden gegeven om secundaire bacteriële infecties te voorkomen of te behandelen.

Anti-emetia beheersen het braken, anti-epileptica (levetiracetam, fenobarbital) controleren de aanvallen en eetlustopwekkers ondersteunen de voedselinname. Goede verpleegkundige zorg, warmte en een rustige omgeving dragen bij aan het herstel. De hond wordt geïsoleerd van andere honden om de verspreiding te voorkomen.

Bij ernstige neurologische symptomen (verlamming, oncontroleerbare aanvallen, progressieve myoclonus) is de prognose zodanig slecht dat euthanasie ter voorkoming van verder lijden vaak wordt overwogen. De beslissing wordt altijd in overleg met de eigenaar genomen, rekening houdend met de kwaliteit van leven van de hond.

Prognose en preventie

De prognose is afhankelijk van de ernst en het stadium. Bij milde, voornamelijk respiratoire klachten zonder neurologische betrokkenheid is de prognose redelijk; veel honden herstellen met ondersteunende zorg. Bij neurologische betrokkenheid is de prognose voorzichtig tot slecht; honden met progressieve neurologische schade herstellen zelden volledig. Myoclonus kan permanent aanhouden, zelfs na verder herstel.

Preventie door vaccinatie is uiterst effectief. Het distempervaccin behoort tot de kernvaccinaties (samen met parvovirus en hondenhepatitis). Pups ontvangen hun eerste vaccinatie op de leeftijd van zes tot acht weken, met herhalingen tot de leeftijd van zestien weken, gevolgd door een boostervaccinatie na een jaar en vervolgens driejaarlijkse herhalingen. Zorg ervoor dat je hond altijd volledig is gevaccineerd, met name voor reizen naar gebieden met een hogere ziekteprevalentie.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.