Hydrocephalus bij honden

Wat is hydrocephalus?

Hydrocephalus is de medische term voor een abnormale ophoping van cerebrospinale vloeistof (hersenvocht) in de ventrikels van de hersenen. Deze vloeistof wordt normaal gesproken continu aangemaakt, circuleert door de hersenventrikels en het ruggenmergkanaal, en wordt weer geabsorbeerd. Wanneer dit evenwicht verstoord raakt, stijgt de druk in de schedel en wordt het hersenweefsel samengedrukt.

De aandoening kan aangeboren (congenitaal) of verworven zijn. Bij de aangeboren vorm is er sprake van een ontwikkelingsafwijking die al voor of kort na de geboorte tot vochtophoping leidt. De verworven vorm ontstaat later in het leven door een blokkade in de vloeistofcirculatie, bijvoorbeeld door een tumor, bloeding of ontsteking.

Hydrocephalus is een progressieve aandoening die zonder behandeling ernstige en onomkeerbare hersenschade kan veroorzaken. Gelukkig zijn er behandelmogelijkheden die de druk kunnen verlagen en de kwaliteit van leven kunnen verbeteren.

Symptomen van hydrocephalus

De symptomen van hydrocephalus zijn gerelateerd aan de druk die de vloeistofophoping uitoefent op het hersenweefsel. Bij puppy’s met de aangeboren vorm zijn de tekenen meestal al op jonge leeftijd zichtbaar.

• Abnormaal grote schedel: bij puppy’s kan de schedel opvallend breed en koepelvormig zijn doordat de zachte schedelnaden wijken onder de interne druk.
• Persisterende fontanel: de zachte plek bovenop de schedel sluit niet op de normale leeftijd en blijft voelbaar als een zachte opening.
• Lateraal strabisme: de ogen staan opvallend naar buiten en omlaag gericht, wat een kenmerkend uiterlijk geeft.
• Aanvallen: epileptiforme aanvallen variërend van milde trillingen tot volledige tonisch-clonische aanvallen komen frequent voor.
• Ataxie: een wankele, ongecoördineerde manier van lopen die verslechtert naarmate de druk toeneemt.
• Verminderd leervermogen: de hond heeft moeite met zindelijkheidstraining en het leren van basale commando’s.
• Veranderd bewustzijn: perioden van verwardheid, desoriëntatie of een verminderd bewustzijnsniveau kunnen optreden bij ernstige vormen.
• Compulsief gedrag: rondjes draaien, tegen muren aanlopen of doelloos ronddwalen zijn kenmerkende gedragsveranderingen.

Als je puppy of hond een of meer van deze symptomen vertoont, is het belangrijk om snel veterinaire hulp in te schakelen.

Oorzaken en risicofactoren

Congenitale hydrocephalus wordt veroorzaakt door een aanlegstoornis in het ventriculaire systeem, zoals een te nauwe verbinding (aquaductstenose) tussen de hersenventrikels. Genetische aanleg is de belangrijkste risicofactor, en de aandoening komt onevenredig vaak voor bij speelgoedrassen en brachycefale rassen.

De Chihuahua heeft het hoogste risico, gevolgd door de Yorkshire Terrier, Pomeranian, Maltezer, Shih Tzu, Lhasa Apso en Boston Terrier. Bij deze rassen is de schedelconformatie een predisponerende factor.

Verworven hydrocephalus kan bij elk ras optreden en wordt veroorzaakt door hersentumoren (met name choroïdplexustumoren en meningiomen), infectieuze encefalitis, hersenbloedingen, traumatisch hersenletsel of complicaties na een neurochirurgische ingreep. Elke aandoening die de normale circulatie of absorptie van hersenvocht verstoort, kan hydrocephalus veroorzaken.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld met beeldvormend onderzoek. Bij puppy’s met een open fontanel kan transfontanellaire echografie snel en niet-invasief de vergrote ventrikels in beeld brengen. Dit is vaak de eerste diagnostische stap bij een verdacht jong dier.

MRI is de gouden standaard voor de diagnose van hydrocephalus en brengt niet alleen de ventrikelvergroting in beeld, maar ook eventuele onderliggende oorzaken zoals tumoren of ontstekingshaarden. Een CT-scan is een alternatief wanneer MRI niet beschikbaar is. De dierenarts zal ook neurologisch onderzoek uitvoeren en eventueel bloedonderzoek en liquoranalyse laten doen om infectieuze oorzaken uit te sluiten.

Behandeling

Medische behandeling is de eerste keuze bij milde tot matige hydrocephalus. Het doel is de productie van hersenvocht te verminderen en de druk in de schedel te verlagen. Omeprazol vermindert de productie van cerebrospinale vloeistof, terwijl corticosteroïden zoals prednison de vloeistofproductie eveneens remmen en de absorptie bevorderen. Diuretica zoals acetazolamide of furosemide worden ingezet om het totale vochtvolume te reduceren.

Wanneer medische therapie onvoldoende effect heeft of de symptomen ernstig zijn, is chirurgische plaatsing van een ventriculoperitoneale (VP) shunt de aangewezen behandeling. Deze shunt bestaat uit een katheter die het overtollige hersenvocht afvoert van de ventrikels naar de buikholte. De procedure vereist een ervaren veterinair neurochirurg en heeft een slagingspercentage van 50 tot 90 procent, afhankelijk van de ernst van de aandoening.

Epileptische aanvallen worden behandeld met anti-epileptica zoals fenobarbital of levetiracetam. Bij verworven hydrocephalus wordt ook de onderliggende oorzaak aangepakt, bijvoorbeeld chirurgische verwijdering van een tumor of behandeling van een infectie. Levenslange monitoring en regelmatige controles zijn bij alle vormen van hydrocephalus noodzakelijk.

Prognose en preventie

De prognose hangt af van de ernst van de hydrocephalus en de mate van hersenschade op het moment van diagnose. Honden met een milde vorm die goed reageren op medicatie of een shuntplaatsing kunnen jarenlang een acceptabele kwaliteit van leven hebben. Bij ernstige vormen met uitgebreide hersenschade is de prognose voorzichtiger, en sommige honden reageren onvoldoende op behandeling.

Preventie van congenitale hydrocephalus begint bij verantwoord fokbeleid: aangetaste honden en bekende dragers moeten worden uitgesloten van de fokkerij. Kopers van puppy’s van gevoelige rassen doen er goed aan een fokker te kiezen die gezondheidsonderzoek uitvoert bij de ouderdieren. Verworven hydrocephalus is minder goed te voorkomen, maar tijdige behandeling van herseninfecties en snelle diagnostiek bij neurologische symptomen kunnen de schade beperken.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.