Wat is heupdysplasie?

Heupdysplasie (HD) is een erfelijke orthopedische aandoening waarbij het heupgewricht zich niet normaal ontwikkelt. Bij een gezonde heup past de kop van het dijbeen (femur) precies in de gewrichtsholte (acetabulum) van het bekken. Bij heupdysplasie is deze aansluiting onvoldoende, waardoor het gewricht losser zit dan normaal (laxiteit). Dit leidt tot abnormale slijtage van het kraakbeen, pijn, ontsteking en uiteindelijk artrose.

Heupdysplasie is een van de meest voorkomende erfelijke aandoeningen bij honden, met name bij middelgrote tot grote rassen. De aandoening is aanwezig vanaf de geboorte maar wordt meestal pas klinisch zichtbaar tijdens de groei (vanaf vier tot zes maanden) of op latere leeftijd wanneer artrose zich ontwikkelt. De ernst varieert van milde laxiteit zonder klachten tot ernstige misvorming met invaliderende pijn.

Symptomen van heupdysplasie

De symptomen kunnen zich op jonge leeftijd manifesteren of pas later, wanneer artrose optreedt. De ernst varieert sterk per individu.

• Moeizaam opstaan: de hond heeft zichtbaar moeite om overeind te komen, vooral na rust.
• Bunnyhopping: de hond beweegt de achterpoten gelijktijdig (als een konijn) bij het rennen of traplopen.
• Verminderde activiteit: de hond is minder speels en vermijdt springen, rennen en traplopen.
• Kreupelheid: mank lopen aan een of beide achterpoten, wisselend in ernst.
• Stijfheid: stijve gang, vooral na rust of bij koud en vochtig weer.
• Verlies van spiermassa: de achterpoten worden dunner door verminderd gebruik (spieratrofie).
• Pijn bij aanraking: de hond reageert met ongemak of afweer wanneer het heupgebied wordt aangeraakt.
• Wiegende gang: een opvallend wiebelen van de achterhand tijdens het lopen.

Sommige honden met radiografisch ernstige heupdysplasie vertonen verrassend weinig klachten, terwijl andere met milde afwijkingen veel pijn ervaren. De klinische verschijnselen zijn niet altijd evenredig met de röntgenologische ernst.

Oorzaken en risicofactoren

Heupdysplasie is een polygenetische aandoening, wat betekent dat meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling. Daarnaast spelen omgevingsfactoren een belangrijke rol: te snelle groei, overvoeding, overmatige belasting van de gewrichten op jonge leeftijd en overgewicht vergroten de kans op klinische HD bij genetisch vatbare honden.

Rassen met het hoogste risico zijn de Duitse Herder, Labrador Retriever, Golden Retriever, Rottweiler, Berner Sennenhond en de Duitse Dog. Binnen deze rassen varieert de prevalentie van twintig tot meer dan vijftig procent, afhankelijk van de foklijnen.

Voeding speelt een cruciale rol: pups van grote rassen die calorierijk voer krijgen of te veel calciumsuppletie ontvangen, groeien sneller dan hun skelet aankan, wat de ontwikkeling van heupdysplasie bevordert. Intensieve beweging op jonge leeftijd (springen, traplopen, lange afstanden rennen) belast de nog zachte gewrichten onevenredig.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld met röntgenfoto’s van de heupen, doorgaans onder lichte sedatie voor een optimale positionering. In Nederland wordt het PennHIP-protocol of de FCI-beoordeling gebruikt om de mate van heupdysplasie te classificeren. De FCI-classificatie loopt van A (uitstekend) tot E (ernstige dysplasie).

Aanvullend lichamelijk onderzoek omvat de Ortolani-test, waarbij de dierenarts beoordeelt of de heupkop uit de kom schuift en terugspringt. Bij jonge honden (vanaf zestien weken) kan vroegdiagnostiek met PennHIP-methode een voorspelling geven over het risico op latere klinische HD. CT-scan biedt gedetailleerde informatie over de botstructuur en kan nuttig zijn bij het plannen van chirurgische ingrepen.

Behandeling

De behandeling hangt af van de leeftijd van de hond, de ernst van de dysplasie en de klinische verschijnselen. Conservatieve behandeling omvat gewichtsbeheersing (essentieel), aangepaste beweging (regelmatig maar niet overbelastend), pijnstilling (NSAID’s zoals meloxicam of carprofen), gewrichtsondersteunende supplementen (glucosamine, chondroïtine, omega-3 vetzuren) en fysiotherapie (hydrotherapie, zwemmen).

Bij jonge honden met ernstige laxiteit kan juveniele pubissymfysiodese (JPS) worden overwogen (voor de leeftijd van twintig weken), waarbij de groei van het bekken wordt gestuurd om de heupkom beter over de heupkop te laten sluiten. Bij oudere pups is een triple pelvic osteotomie (TPO) een optie. Bij volwassen honden met ernstige artrose is een totale heupvervanging (THR) de meest effectieve chirurgische ingreep.

Bij honden die geen kandidaat zijn voor een heupprothese, kan een femurkopresectie (FHNE) worden uitgevoerd. Hierbij wordt de heupkop verwijderd, waarna het lichaam een vals gewricht van bindweefsel vormt. Dit biedt pijnverlichting, hoewel het de normale heupfunctie niet volledig herstelt. De keuze voor een behandeling wordt altijd gemaakt in overleg met een orthopedisch dierenarts.

Prognose en preventie

De prognose hangt af van de ernst en de gekozen behandeling. Met conservatieve behandeling kunnen veel honden met milde tot matige HD een goed leven leiden. Na een succesvolle totale heupvervanging is de prognose uitstekend, met een normalisatie van de beweeglijkheid en pijnverlichting bij meer dan negentig procent van de honden. FHNE biedt goede resultaten bij kleinere honden.

Preventie begint bij verantwoord fokbeleid: alleen fokken met honden die officieel gescreend zijn op HD en een goede classificatie hebben. Pups van grote rassen moeten een speciaal puppy-large-breed voer krijgen dat de groeisnelheid matigt. Vermijd overvoeding en overcalcificatie. Beperk zware inspanning (springen, traplopen) bij pups tot het skelet volgroeid is (twaalf tot achttien maanden, afhankelijk van het ras). Houd je hond op een gezond gewicht gedurende het hele leven.

Dit artikel is puur informatief en vervangt geen professioneel veterinair advies. Raadpleeg altijd een dierenarts bij gezondheidsklachten van je hond.